1
00:00:05,120 --> 00:00:10,019
Speaker 2: U luistert naar De Duivelseilanden. Een luisterboek geschreven en verteld

2
00:00:10,060 --> 00:00:14,980
door Patrick Bernouw... in een sounddesign van Antoine Derksen. Het

3
00:00:15,000 --> 00:00:18,760
verhaal van De Duivelseilanden, gebaseerd op de memoires van Eugène

4
00:00:18,820 --> 00:00:22,570
de Grave... is nu ook verschenen in boekvorm, als paperback

5
00:00:22,609 --> 00:00:26,969
en als e-boek. Alle informatie in de show notes

6
00:00:28,309 --> 00:00:36,049
Speaker 3: Hoofdstuk 9. De Eilanden. De eerste blik door de patrijspoorten op

7
00:00:36,090 --> 00:00:40,409
de eilanden deed ons het best te verhopen. Ze zagen

8
00:00:40,450 --> 00:00:45,100
er allemaal groen uit. Rotsen waren niet te zien omdat

9
00:00:45,140 --> 00:00:49,640
ze bijna volledig bedekt waren met struiken. Op het Île

10
00:00:49,659 --> 00:00:53,479
Royale waren weinig bomen te bekennen, op Saint Joseph en

11
00:00:53,500 --> 00:00:59,439
het Duivels eiland stonden veel kokospomen. Na de eentonige reis

12
00:00:59,500 --> 00:01:05,519
boden de eilanden ons een prettig uitzicht. Nog voordat we

13
00:01:05,560 --> 00:01:09,459
voor anker gingen, moesten we ons beste pak aantrekken. Een

14
00:01:09,480 --> 00:01:13,439
katoenen overhemd, een broek en een kierl. We zaten daar

15
00:01:13,480 --> 00:01:16,439
als haringen in een ton. In korte tijd waren we

16
00:01:16,480 --> 00:01:19,340
doorweekt van het zweet. Het leek wel of we in

17
00:01:19,359 --> 00:01:24,379
het water waren gevallen. Eindelijk lieten ze het anker vallen.

18
00:01:24,420 --> 00:01:28,909
Er kwamen verschillende bewakers van verschillende rangorden aan boord. Hun

19
00:01:28,939 --> 00:01:34,329
commandant heette Boucher. Mocht het een bijnaam geweest zijn, dan

20
00:01:34,349 --> 00:01:37,629
had ik hier kunnen vertellen dat hij die verdiende. Maar

21
00:01:37,670 --> 00:01:42,140
omdat hij al van zichzelf de Slager heette, noemden we

22
00:01:42,170 --> 00:01:46,480
hem al snel de Flesch. Er zat alleen absint in

23
00:01:46,500 --> 00:01:49,530
die kerel en het was om hem te plezieren dat

24
00:01:49,560 --> 00:01:55,500
ze ons urenlang hadden laten zweten. Boucher, de fles, was

25
00:01:55,560 --> 00:02:00,269
erg klein, maar droeg een prachtige kippie versierd met zilveren

26
00:02:00,310 --> 00:02:04,189
borduurwerk en het kruis van het legioen van eer. Het

27
00:02:04,200 --> 00:02:08,030
blonk op zijn borst als een met bloed besmeurde zon.

28
00:02:08,069 --> 00:02:11,330
Hij monsterde ons van ver en gaf meteen hardop zijn

29
00:02:11,370 --> 00:02:16,250
mening over ons uiterlijk en vermoedelijke lichaamskracht. Hij had iets

30
00:02:16,289 --> 00:02:20,310
van een planter die slaven kwam kopen. Ik verwachtte elk

31
00:02:20,330 --> 00:02:24,469
moment dat hij onze tanden zou inspecteren. Hij kwam voor

32
00:02:24,509 --> 00:02:27,729
mij staan en moest zijn blik naar boven richten om mij,

33
00:02:27,770 --> 00:02:32,060
vrij vriendelijk overigens, in de ogen te kunnen kijken. Wat

34
00:02:32,099 --> 00:02:36,039
een grote vent, zal hij gedacht hebben. Wat ik aan

35
00:02:36,080 --> 00:02:40,949
lengte tekort kom, heeft hij te veel. De fles wende

36
00:02:41,009 --> 00:02:44,449
zich tot de commandant van de bewakers. Hoe heeft deze

37
00:02:44,490 --> 00:02:50,000
zich gedragen? Prima, luidde het antwoord. Het was een van

38
00:02:50,020 --> 00:02:54,080
de stilste en zachtaardigste mannen aan boord en heeft voortdurend

39
00:02:54,120 --> 00:02:58,310
gewerkt om alles schoon te maken of op orde te krijgen.

40
00:02:58,349 --> 00:03:03,610
De fles verwaardigde zich een glimlach en knikte goedkeurend. En

41
00:03:03,650 --> 00:03:09,650
hoe heet hij? Rorik, of de graven. Ineens keek de

42
00:03:09,669 --> 00:03:13,030
fles me aan alsof ik hem net een vuistslag had gegeven,

43
00:03:13,069 --> 00:03:17,039
pal tussen de ogen. Hij bleef me nog een tijdje aanstaren,

44
00:03:17,080 --> 00:03:19,879
draaide zich toen om en verdween zonder nog een woord

45
00:03:19,900 --> 00:03:23,000
te zeggen. Een half uur later werd ik met mijn

46
00:03:23,039 --> 00:03:25,979
zak aan dek geroepen en in een boot gezet waarin

47
00:03:26,020 --> 00:03:31,219
al verschillende bewakers zaten. Er zaten vijf gevangenen aan de riemen,

48
00:03:31,259 --> 00:03:35,340
twee ervan kende ik van Saint-Martin de Ré, maar herkende

49
00:03:35,400 --> 00:03:39,069
ik niet meer toen ze mij begroeten. Ze waren dan

50
00:03:39,110 --> 00:03:43,949
ook compleet onherkenbaar geworden, zoals ze daar aan de riemen zaten,

51
00:03:43,990 --> 00:03:47,090
naakt tot aan het middel, op blote voeten, hun huid

52
00:03:47,110 --> 00:03:50,689
zo bruin als dat van een mesties, het gezicht mager

53
00:03:50,740 --> 00:03:54,860
en getekend. Toch behoorden zij tot de sterkste en best

54
00:03:54,900 --> 00:03:59,379
gevoede gevangenen van de eilanden. Ik was de enige die

55
00:03:59,439 --> 00:04:04,909
op het Ile Royale belandde. Lyons werd ontscheept op Saint-Joseph,

56
00:04:04,939 --> 00:04:08,430
waar zij hem onmiddellijk in een cel stopten. De andere

57
00:04:08,469 --> 00:04:28,670
gevangenen gingen de volgende dag pas van boord. Ik werd

58
00:04:28,689 --> 00:04:31,589
naar een kamp gebracht dat zich op het plateau van

59
00:04:31,629 --> 00:04:35,509
een berg bevond. Ze fouilleerden me van kop tot teen

60
00:04:35,569 --> 00:04:39,370
en brachten me naar de gevangenis waar ik me moest uitkleden.

61
00:04:39,410 --> 00:04:44,050
Al mijn bezittingen en mijn zak werden zorgvuldig doorzocht. Mijn

62
00:04:44,089 --> 00:04:48,639
kleren kreeg ik terug, mijn zak werd me afgenomen. Ze

63
00:04:48,660 --> 00:04:51,160
sloten me op in een cel waar het donker en

64
00:04:51,199 --> 00:04:55,620
vies en erg heet was. Ik kon er amper ademen.

65
00:04:55,660 --> 00:04:59,560
Voor het traliraampje stond een houten trommel met een metalen

66
00:04:59,600 --> 00:05:04,579
deksel waarin minuscule gaatjes waren aangebracht. Boven de deur hing

67
00:05:04,600 --> 00:05:09,519
een gelijkaardige installatie. Alles zat zo vol stof, vuil en

68
00:05:09,560 --> 00:05:12,730
spinnenwebben dat je zelfs overdag niet in een boek met

69
00:05:12,750 --> 00:05:16,610
grote letters had kunnen lezen. Vier planken die ongeveer een

70
00:05:16,629 --> 00:05:19,730
halve meter boven de grond in de muur waren gemetseld

71
00:05:19,790 --> 00:05:23,500
en aan de twee hoeken werden ondersteund door ijzeren voeten

72
00:05:23,540 --> 00:05:27,839
die vast zaten in het bitumen, vormden het enige meubilair

73
00:05:27,899 --> 00:05:32,290
in mijn nieuwe appartement. In mijn cel kon ik vijf

74
00:05:32,319 --> 00:05:36,389
kleine stappen zetten. Ik wandelde een deel van de dag,

75
00:05:36,430 --> 00:05:38,970
maar moest af en toe even gaan zitten omdat mijn

76
00:05:38,990 --> 00:05:44,300
hoofd tolde. Ik stikte. Als dit dwangarbeid voor het leven is,

77
00:05:44,339 --> 00:05:49,040
dacht ik, zal dat leven niet lang duren. S'avonds kwamen

78
00:05:49,079 --> 00:05:51,879
ze een van mijn voeten met een beugel vastzetten aan

79
00:05:51,920 --> 00:05:54,879
een ijzeren staaf. De rest van de nacht kon ik

80
00:05:54,920 --> 00:05:58,980
niet bewegen. Er stonden twee oude blikken met een inhoud

81
00:05:59,019 --> 00:06:03,100
van ongeveer drie liter. Ze hadden vroeger gedroogd vlees bevat

82
00:06:03,139 --> 00:06:06,220
en waren nu vuil en verroest. In het ene werd

83
00:06:06,319 --> 00:06:10,379
ochtends en s'avonds een liter water gegoten, het andere deed

84
00:06:10,420 --> 00:06:14,720
dienst als kamerpoe. Later zou ik gestraft worden omdat ik

85
00:06:14,759 --> 00:06:18,149
kleine stukjes van mijn deken scheurde om mij te reinigen

86
00:06:18,189 --> 00:06:20,550
en te veel honger had om daar mijn brood voor

87
00:06:20,569 --> 00:06:26,470
te gebruiken. Dertig dagen isoleercel wegens het vernietigen van een deken,

88
00:06:26,509 --> 00:06:31,040
luid uitverdicht. In het begin had ik nog geen deken

89
00:06:31,079 --> 00:06:38,060
en kregen de muggen helemaal vrij spel. Over de luizen, vlooien, bedwansen, kakkerlakken, duizenpoten,

90
00:06:38,079 --> 00:06:42,649
schorpioenen en tarantulas zal ik het maar niet hebben. Wel,

91
00:06:42,670 --> 00:06:45,370
de beet van een schorpioen of een tarantula bezorgt je

92
00:06:45,389 --> 00:06:49,389
hoge koorts en helse pijnen. Ga je de open lucht in,

93
00:06:49,430 --> 00:06:52,290
dan krijg je te maken met vliegen, slangen en verschillende

94
00:06:52,329 --> 00:06:57,730
soorten wespen, waaronder de zwarte, gewapend met een vaak dodelijke angauw.

95
00:06:59,199 --> 00:07:02,779
Ik kreeg een smerige pap te eten. In water gekookte

96
00:07:02,800 --> 00:07:06,939
rijst met maden en wormpjes. Ik probeerde de brei op

97
00:07:06,980 --> 00:07:11,589
te eten. Het lukte niet. Boven de deur van mijn

98
00:07:11,629 --> 00:07:16,589
sal prijkte een opschrift. De graven, genaamd Rurik, tot nader

99
00:07:16,649 --> 00:07:21,889
order opgesloten bij wijze van preventieve maatregel. Blijkbaar kon de

100
00:07:21,910 --> 00:07:25,750
fles mij hier vasthouden zolang hij dat wilde. Vergat hij

101
00:07:25,790 --> 00:07:29,329
mij en dan was het voorbij. Niemand zal zich zorgen

102
00:07:29,350 --> 00:07:32,129
maken over wat er was gebeurd met de ongelukkige prooi

103
00:07:32,180 --> 00:07:43,120
van een voortdurend dronken maniak. Acht dagen lang verveelde ik

104
00:07:43,139 --> 00:07:48,199
mij vreselijk. Mij was een onmogelijk. Je was tegen wanneer

105
00:07:48,230 --> 00:07:53,189
dat mogelijk was. Zelden. Toen werd op een mooie ochtend

106
00:07:53,230 --> 00:08:01,529
de deur van mijn cel opengeworden. Zeg eens, informeerde een bewaker,

107
00:08:01,569 --> 00:08:04,629
denk jij soms dat je je brood gaat verdienen door

108
00:08:04,670 --> 00:08:09,790
te luieren? Ik heb niet gevraagd opgesloten te worden, zei ik.

109
00:08:09,850 --> 00:08:11,629
Laat mij naar buiten en ik zal maar al te

110
00:08:11,649 --> 00:08:15,800
graag aan het werk gaan. De bewaker wierp me een

111
00:08:15,819 --> 00:08:20,139
strooien hoed met gaten toe, oud en vies, en samen

112
00:08:20,160 --> 00:08:23,879
met andere dwangarbeiders die sinds hun aankomst op Guyana waren

113
00:08:23,899 --> 00:08:28,529
gestraft voor een ontsnappingspoging, diefstal, moord of een ander misdrijf,

114
00:08:28,569 --> 00:08:32,629
toog ik aan het werk. Als wij niet werden overgeleverd

115
00:08:32,669 --> 00:08:36,559
aan de haat van een commandant, verzamelden we ons avonds,

116
00:08:36,600 --> 00:08:40,320
de voeten gekluisterd, in een hele grote cel met alle

117
00:08:40,379 --> 00:08:44,940
ongemakken van een kleine. Het idee alleen al opgesloten te

118
00:08:44,980 --> 00:08:50,129
worden in deze strafcel deed ons huiveren. De commandant en

119
00:08:50,169 --> 00:08:54,509
hij alleen besliste daarover. Je voelt je daar als in

120
00:08:54,529 --> 00:08:58,690
het voorportaal van je graf. Zalzaam zijn de mannen die

121
00:08:58,730 --> 00:09:02,419
de straf zal overleven. Je gaat nooit de buitenlucht in.

122
00:09:02,460 --> 00:09:06,100
Mag hooguit een uurtje wandelen in een donkere gang, een

123
00:09:06,139 --> 00:09:09,360
half uurtje als er te veel gestraften zijn. Je zit

124
00:09:09,399 --> 00:09:13,419
er in een kerker zonder daglicht. Om te kunnen ademen

125
00:09:13,460 --> 00:09:16,759
gaan ongelukkigen op de grond liggen, met hun mond zo

126
00:09:16,799 --> 00:09:20,759
dicht mogelijk bij een gat, met een zo fijn geperforeerde

127
00:09:20,840 --> 00:09:24,830
ijzeren plaat voor, dat er geen sigaret doorheen kan. Er

128
00:09:24,850 --> 00:09:29,029
waren mannen, blijkbaar zo onverwoestbaar, dat ze het er vijf

129
00:09:29,049 --> 00:09:34,769
jaar uithielden. David Ballin Crespi Een andere ging al na

130
00:09:34,809 --> 00:09:39,080
twee maanden naar de ziekenboeg. Michelet was zijn naam, een

131
00:09:39,100 --> 00:09:41,679
van de sterkste jongens die ik daar heb gekend. Een

132
00:09:41,720 --> 00:09:46,320
reus met krachtige ledematen en een fiere houding toen hij aankwam,

133
00:09:46,360 --> 00:09:50,230
een uitgemergeld en voorovergebogen oud mannetje toen hij naar de

134
00:09:50,269 --> 00:09:55,049
ziekenboeg verhuisde. Hij leed aan een ziekte die niet meer

135
00:09:55,070 --> 00:10:00,370
voorkomt als er geen misdaad mee gemoeid is. Scheurbuik. In

136
00:10:00,409 --> 00:10:03,850
Engeland kreeg een kapitein ooit een gevangenisstraf omdat hij aan

137
00:10:03,889 --> 00:10:07,919
boord een geval van scheurbuik had gehad. Op de eilanden

138
00:10:07,980 --> 00:10:12,399
leden alle ongelukkigen in de strafcellen, een groot aantal mannen

139
00:10:12,440 --> 00:10:15,179
in de gewone cellen en zelfs sommigen in het kamp

140
00:10:15,240 --> 00:10:20,110
aan scheurbuik door de slechte kwaliteit van het voedsel. Er

141
00:10:20,129 --> 00:10:23,509
zijn menslievende artsen die het als een plicht zien geen

142
00:10:23,570 --> 00:10:27,529
onderscheid te maken tussen een veroordeelde en een vrijman. Ik

143
00:10:27,549 --> 00:10:34,750
noem ze hier graag bij naam. De heren Barreau, Patriarch, Leroux, Miquel.

144
00:10:34,769 --> 00:10:38,250
Maar ik beklaag de zieke banniaar die te maken krijgt

145
00:10:38,269 --> 00:10:43,710
met dokters als Pasquet, Ripoteau en vooral Birolo, die in

146
00:10:43,750 --> 00:10:47,000
functie was toen ik de eilanden verliet en die de

147
00:10:47,029 --> 00:10:51,279
Beul werd genoemd. Hij richtte zich zelfs in grove bewoordingen

148
00:10:51,299 --> 00:10:54,919
tot de brave zusters in de ziekenboeg.'' Prijs je gelukkig

149
00:10:54,940 --> 00:11:00,320
dat je leven gespaard bleef, jij schurk'' was zijn favoriete uitspraak.

150
00:11:00,440 --> 00:11:03,679
Tekende hij een briefje voor de ziekenboeg, dan kon dat

151
00:11:03,720 --> 00:11:09,000
vaak meteen ook dienst doen als overlijdensakte. Een goede dokter

152
00:11:09,039 --> 00:11:12,269
stuurde iemand die aan scheurbuik leed naar de ziekenboeg om

153
00:11:12,289 --> 00:11:16,210
hem weer op krachten te laten komen. Pirolo liet ze

154
00:11:16,250 --> 00:11:40,500
sterven als honden. Op de kaai werd een kar volgeladen

155
00:11:40,539 --> 00:11:44,100
met zand, bakstenen of kalk en die moesten we over

156
00:11:44,120 --> 00:11:47,860
de bergflank naar het plateau trekken. Aan de dissel was

157
00:11:47,879 --> 00:11:51,500
een dubbel touw vastgemaakt en we stelden ons als Brabantse

158
00:11:51,539 --> 00:11:55,620
trekpaarden op in twee rijen het touw op onze schouders.

159
00:11:55,639 --> 00:11:58,870
S'avonds werd ik weer in mijn cel gestopt. Ik had

160
00:11:58,909 --> 00:12:03,690
vreselijke hoofdpijn en lichte koorts. Ik had een zonnesteek opgelopen

161
00:12:03,710 --> 00:12:08,000
met dank aan het gat in mijn hoed. Ik deed

162
00:12:08,019 --> 00:12:12,090
dit werk acht dagen en werd s'avonds in een cel opgesloten.

163
00:12:12,110 --> 00:12:15,429
Toen de Saint-Nazaire was vertrokken, mocht ik naar buiten om

164
00:12:15,470 --> 00:12:19,490
samen met de andere dwangarbeiders de gewone dienst te verrichten.

165
00:12:19,549 --> 00:12:24,350
Ik werd in de stenen kist geplaatst, het enige gemeenschappelijke

166
00:12:24,389 --> 00:12:28,139
gebouw op het Ile Royale dat in steen is opgetrokken.

167
00:12:28,179 --> 00:12:30,759
Het heeft sterke tralies voor de ramen en het wordt

168
00:12:30,799 --> 00:12:35,340
toegewezen aan keikoppen, of gewoon slimme koppen, en meesters in

169
00:12:35,360 --> 00:12:40,269
het ontsnappen. Met andere woorden, aan intelligente mannen die durven

170
00:12:40,309 --> 00:12:44,429
te protesteren tegen het misbruik, die zichzelf niet willen verlagen

171
00:12:44,470 --> 00:12:47,519
tot het verklikken van kameraden en die er nog steeds

172
00:12:47,539 --> 00:12:51,750
van dromen te ontsnappen. Een maand lang bouwde ik met

173
00:12:51,789 --> 00:12:55,169
mijn lotgenoten aan een pier in het noordelijke deel van

174
00:12:55,220 --> 00:13:00,559
het Ile Royale tegenover het Ile de Diable, het duivelseiland.

175
00:13:00,600 --> 00:13:04,820
Het werk was buitengewoon zwaar. We moesten grote blokken blauwe

176
00:13:04,860 --> 00:13:08,720
steen breken met een voorhamer van 12 kilo of ze verplaatsen

177
00:13:08,740 --> 00:13:12,299
met een hefboom van meer dan 50 kilo. We stonden onder

178
00:13:12,340 --> 00:13:17,370
toezicht van een Britonse bewaker, een voormalige zeeman, Le Goff, geheten.

179
00:13:18,039 --> 00:13:21,190
Hij was niet gemeen als hij niet gedronken had, maar

180
00:13:21,230 --> 00:13:23,850
jammer genoeg was hij zo goed als nooit nuchter en

181
00:13:23,889 --> 00:13:29,039
moesten we zijn alcoholische woede aanvallen dan maar verdragen. Later

182
00:13:29,080 --> 00:13:32,429
werd ik toegevoegd aan een mobiele eenheid die elke ochtend

183
00:13:32,450 --> 00:13:37,129
naar het Duivelseiland ging en pas avonds terugkeerde. We bouwden

184
00:13:37,190 --> 00:13:40,450
er een nieuwe gevangenis voor kapitein Dreyfus en een nieuwe

185
00:13:40,490 --> 00:13:45,029
kazerne voor de veertien bewakers die hem vergezelden. Het pronkstuk

186
00:13:45,049 --> 00:13:49,200
was een soort Eiffeltoren waarin een machinegeweer was geplaatst dat

187
00:13:49,240 --> 00:13:55,409
het hele Duivelseiland bestreek. De macabere waanzin van deze constructie,

188
00:13:55,450 --> 00:13:58,370
zo bleek later, was te wijten aan de angsten van

189
00:13:58,389 --> 00:14:04,470
een paar hooggeplaatste criminelen in Frankrijk. De nieuwe gebouwen verrezen

190
00:14:04,529 --> 00:14:08,809
allemaal bovenop het bergplateau. Om daar te komen moest de

191
00:14:08,830 --> 00:14:13,129
werkploeg langs de eerste kooi waarin Dreyfus werd opgesloten. Ze

192
00:14:13,149 --> 00:14:17,100
was omringd door een houten hek. De beroemde banneling kreeg

193
00:14:17,139 --> 00:14:20,860
voedsel van zijn familie via een koopman uit Cayenne, waardoor

194
00:14:20,899 --> 00:14:23,460
hij het gruwelijke menu van de gevangenis aan de kant

195
00:14:23,500 --> 00:14:26,940
kon zetten. Elke ochtend vonden we zijn brood bij het

196
00:14:26,980 --> 00:14:31,250
hek binnen handbereik. We waren hier erg blij mee, want

197
00:14:31,259 --> 00:14:34,649
we werden letterlijk uitgehongerd en we spraken af dat ieder

198
00:14:34,690 --> 00:14:39,330
op zijn beurt deze onverwachte meevaller mocht meegraaien. Op een

199
00:14:39,370 --> 00:14:43,750
dag merkte een hoofdbewaker op welke manier kapitein Dreyfus zijn

200
00:14:43,769 --> 00:14:48,049
naastenliefde toonde. Hij liet ons op een bepaalde afstand halt

201
00:14:48,080 --> 00:14:51,500
houden en ging zelf het brood halen, verkramelde het in

202
00:14:51,539 --> 00:14:55,480
zijn handen en gooide het voor de kippen. Vanaf dat

203
00:14:55,500 --> 00:14:59,240
moment ging het iedere keer zo. Wist Dreyfus wat er

204
00:14:59,279 --> 00:15:03,539
met zijn brood gebeurde? Ik denk van niet. De bewakers

205
00:15:03,559 --> 00:15:08,440
haten hem omdat hij ze met een soort soevereine minachting behandelde.

206
00:15:08,500 --> 00:15:12,360
Vijf jaar lang bracht kapitein Dreyfus de ongelooflijke moed op

207
00:15:12,419 --> 00:15:16,019
om niet met zijn folteraars te praten. Ze zouden zijn

208
00:15:16,059 --> 00:15:19,559
stem slechts twee keer te horen krijgen. Op de dag

209
00:15:19,580 --> 00:15:22,870
toen hij protesteerde omdat hij geboeid werd en toen een

210
00:15:22,879 --> 00:16:03,799
officier van justitie uit Cayenne hem kwam ondervragen. Er waren

211
00:16:03,840 --> 00:16:07,320
goedgevoede mannen nodig om de zware arbeid te verrichten die

212
00:16:07,360 --> 00:16:11,730
ons werd opgelegd. Misschien is het daarom aangewezen even stil

213
00:16:11,750 --> 00:16:15,789
te staan bij het ranzoen van een veroordeelde. Zondag om 10

214
00:16:15,950 --> 00:16:20,370
uur een halve liter bouillon en ongeveer 100 gram gekookt vlees.

215
00:16:20,389 --> 00:16:25,909
S'avonds 60 gram in water gekookte rijst. Maandag om 10 uur 200 gram

216
00:16:25,980 --> 00:16:31,139
gedroogd vlees. S'avonds 100 gram gedroogde groenten, rode of witte bonen,

217
00:16:31,179 --> 00:16:36,840
herten of linzen, gekookt in water. Dinsdag zoals zondag. Woensdag

218
00:16:36,879 --> 00:16:41,460
om 10 uur 100 gram gezouten spek. S'avonds 100 gram gedroogde groenten, gekookt

219
00:16:41,500 --> 00:16:45,370
in water. En voor de rest donderdag zoals zondag, vrijdag

220
00:16:45,379 --> 00:16:50,289
zoals maandag, zaterdag zoals woensdag. Dagelijks ook twee liter water

221
00:16:50,330 --> 00:16:54,789
en 750 gram brood. Het zou al niet veel zijn als

222
00:16:54,809 --> 00:16:58,669
het allemaal eetbaar was geweest. Ik weet niet of de

223
00:16:58,710 --> 00:17:01,840
directie het met opzet deed, maar al het voedsel was

224
00:17:01,860 --> 00:17:06,279
van slechte kwaliteit en meestal bedorven door schimmels. Het spek

225
00:17:06,319 --> 00:17:10,380
was geel en oud. We moesten het bijna altijd weggooien.

226
00:17:11,819 --> 00:17:13,900
Nog maar in de buurt van de keuken komen was

227
00:17:13,940 --> 00:17:17,589
al voldoende om een infectie op te lopen. Het gedroogde

228
00:17:17,630 --> 00:17:20,970
vlees kwam uit Australië. Het was zo taai dat je

229
00:17:20,990 --> 00:17:23,640
er de tanden op brak en slikte je het door,

230
00:17:23,680 --> 00:17:26,640
dan lag het nog uren daarna in je maag rondjes

231
00:17:26,680 --> 00:17:31,019
te draaien. Het verse vlees kwam van ossen die maandelijks

232
00:17:31,059 --> 00:17:35,349
uit Brazilië werden aangevoerd. Als ze tijdens de eerste dagen

233
00:17:35,369 --> 00:17:38,910
na hun aankomst werden geslacht, was het vlees nog goed.

234
00:17:38,950 --> 00:17:42,130
Maar zodra de ossen zelf niets meer te eten vonden

235
00:17:42,190 --> 00:17:45,400
en de veewachters hun Turkse koren aansloegen om het aan

236
00:17:45,420 --> 00:17:50,359
hun kippen te geven, kwijnden de dieren zienderogen weg. Werd

237
00:17:50,420 --> 00:17:53,599
er een osgeslacht, dan ging al het goede vlees natuurlijk

238
00:17:53,619 --> 00:17:58,059
naar de directeur, de dokters, de soldaten, het militaire hospitaal.

239
00:17:58,119 --> 00:18:01,730
En wat zij niet wilden, dat kregen wij. Dit vlees

240
00:18:01,750 --> 00:18:03,890
moesten we dan in de handen nemen en met de

241
00:18:03,930 --> 00:18:07,450
tanden aan stukken scheuren, zoals de wilde dieren. Ik heb

242
00:18:07,490 --> 00:18:10,130
vaak gezien dat als we vlees of spek door het

243
00:18:10,170 --> 00:18:13,630
raam gooiden, de honden aan de hond kwamen ruiken en

244
00:18:13,670 --> 00:18:18,430
wegliepen zonder ervan te eten. Kommen, vorken of messen waren

245
00:18:18,470 --> 00:18:21,789
niet toegelaten. Raakte je de lepel kwijt die je in

246
00:18:21,809 --> 00:18:25,619
Saint-Martin-de-Ré had gekregen, dan was dat jammer voor jou. Een

247
00:18:25,660 --> 00:18:45,640
nieuwe zouden ze je niet geven. Bij onze aankomst in

248
00:18:45,660 --> 00:18:49,460
Guyana hadden ze al mijn kleren afgenomen, maar ook enkele

249
00:18:49,500 --> 00:18:53,500
stukken zeep. Een stuk dat al voor twee derde verbruikt was,

250
00:18:53,539 --> 00:18:56,890
lieten ze mij houden. En precies dit stuk was mij

251
00:18:56,910 --> 00:19:00,569
het meeste waard. In Saint-Martin had ik een gouden munt

252
00:19:00,609 --> 00:19:03,630
te pakken gekregen en nadat ik met een speld een

253
00:19:03,670 --> 00:19:06,650
gleuf in het stuk zeep had gemaakt, verstopte ik er

254
00:19:06,670 --> 00:19:09,950
mijn munt in. Elke keer als ik aan een handvol

255
00:19:09,990 --> 00:19:13,619
water geraakte om mij te wassen, gebruikte ik daarvoor deze

256
00:19:13,660 --> 00:19:18,539
brok zeep. Niemand die vermoedde dat ik 20 frank rijk was.

257
00:19:18,579 --> 00:19:20,960
Dit fortuin was ik van plan in te zetten voor

258
00:19:21,000 --> 00:19:26,240
kleine essentiële dingen die mij konden helpen te ontsnappen. Wanneer

259
00:19:26,289 --> 00:19:30,609
we terugkeerden van het werk, werden we gefouilleerd door een voorman.

260
00:19:30,650 --> 00:19:35,210
We moesten de armen spreiden, de mond openen, onze strogoed afzetten.

261
00:19:35,250 --> 00:19:39,789
Dan betaste de voorman je lichaam om iets illegaals te ontdekken.

262
00:19:39,849 --> 00:19:44,839
Er waren veel Arabische voormannen. Zij waren stomzinnig en woest.

263
00:19:44,880 --> 00:19:47,759
Soms ontdook ik de fouillering door een slang in mijn

264
00:19:47,779 --> 00:19:50,200
zak te stoppen of in mijn hand te houden of

265
00:19:50,240 --> 00:19:54,160
zelfs om mijn hals te leggen. Geen enkele Arabier durfde

266
00:19:54,180 --> 00:19:58,160
me dan benaderen. Ze waren vreselijk bang voor slangen, of

267
00:19:58,200 --> 00:20:03,599
ze nu giftig waren of niet. Deze voormallen, dat waren

268
00:20:03,640 --> 00:20:07,119
dus veroordeelden die gemeen en laf genoeg waren om hun

269
00:20:07,160 --> 00:20:12,289
medegevangenen te bespioneren. Zij kregen een kwart liter wijn per

270
00:20:12,329 --> 00:20:15,769
dag en bij elke verklikking 20 gram tabak en een extra

271
00:20:15,809 --> 00:20:20,789
maat wijn. Overdag vervingen of begeleiden ze de bewakers. Ze

272
00:20:20,809 --> 00:20:23,210
droegen de sleutels om de hutten en de cellen te

273
00:20:23,269 --> 00:20:26,089
openen en te sluiten en ze trokken om beurt een

274
00:20:26,130 --> 00:20:28,470
paar uren de wacht op langs de kusten van een

275
00:20:28,549 --> 00:20:32,700
eiland of bij de hutten van hun medegevangenen. Al deze

276
00:20:32,740 --> 00:20:37,059
voormannen mochten dolken, knuppels en zwepen met loden bolletjes bij

277
00:20:37,099 --> 00:20:43,259
zich dragen. Naast de regelmatig betaalde verklikkers waren ook anderen actief,

278
00:20:43,299 --> 00:20:45,849
die te bang waren dat ze op een onbewaakt moment

279
00:20:45,910 --> 00:20:49,349
neergestoken zouden worden om het vuile werk van de voormannen

280
00:20:49,410 --> 00:20:53,450
op te knappen. Zij leefden en werkten zoals hun kameraden,

281
00:20:53,509 --> 00:20:56,900
gingen de beulen alles verklappen wat ze te weten konden komen,

282
00:20:56,940 --> 00:21:00,619
tot zelfs waarover iemand de hele nacht had gedroomd. Hadden

283
00:21:00,640 --> 00:21:03,400
ze geen tabak meer, dan bedachten ze wel iets om

284
00:21:03,420 --> 00:21:07,180
te vertellen aan de bewakers. Het werd aanvaard als was

285
00:21:07,200 --> 00:21:11,289
het een nieuw evangelie. Werd je geslagen of opgesloten in

286
00:21:11,329 --> 00:21:14,190
een cel, dan kwam dat omdat een of andere kerel

287
00:21:14,230 --> 00:21:34,849
snel 20 gram tabak was gaan verdienen. Van de ene op

288
00:21:34,869 --> 00:21:38,490
de andere dag werd ik overgeplaatst naar de keuken. Niet

289
00:21:38,559 --> 00:21:42,700
als kok, maar als hulpje van twee veroordeelde koks. Het

290
00:21:42,740 --> 00:21:46,380
was geen gunst die mij werd bewezen, ze plaatsten me

291
00:21:46,420 --> 00:21:48,680
in de keuken om me beter in de gaten te

292
00:21:48,720 --> 00:21:52,220
kunnen houden. Een van de twee koks was een stille

293
00:21:52,240 --> 00:21:55,319
verklikker en ik werd ook geschaduwd door een kerel die

294
00:21:55,339 --> 00:21:58,180
me zelfs volgde naar een plaats waar een mens zich

295
00:21:58,220 --> 00:22:02,640
felgeneert als hij niet alleen is. Ik was bekend en

296
00:22:02,680 --> 00:22:07,420
werd gewaardeerd door alle gevangenen, behalve door verklikkers. Er is

297
00:22:07,480 --> 00:22:11,650
geen ontsnapping of poging tot ontsnapping geweest op de eilanden,

298
00:22:11,670 --> 00:22:15,190
behalve één, die van een verklikker, waarbij ik niet een

299
00:22:15,230 --> 00:22:20,029
handje geholpen heb. Ik zeg dit met trots. In de

300
00:22:20,069 --> 00:22:23,750
maand november legden enkele mannen die op de boten werkten,

301
00:22:23,789 --> 00:22:28,279
mij hun ontsnappingsplan voor. Ga met ons mee, stelden ze voor.

302
00:22:29,299 --> 00:22:31,839
Dat zal niet lukken, zei ik, want op het moment

303
00:22:31,859 --> 00:22:34,759
dat jullie het beste uitkomt om te vertrekken, zit ik

304
00:22:34,799 --> 00:22:37,900
opgesloten in mijn cel. Maar ik heb ze wel nog

305
00:22:37,940 --> 00:22:44,549
goed advies kunnen geven. Rond het middaguur voer de harpoenierssloep uit,

306
00:22:44,569 --> 00:22:48,970
de snelste boot van het eiland. Wanneer hoofdbewaker Maurice zich

307
00:22:48,990 --> 00:22:52,759
bij de kapitein meldde, konden mijn zes kameraden de roeiriemen

308
00:22:52,819 --> 00:22:56,539
uit het magazijn halen en snel aan boord gaan. Toen

309
00:22:56,579 --> 00:23:00,380
Borisset hen zag uitvaren, trommelde hij al de bewakers op

310
00:23:00,400 --> 00:23:03,019
die hij kon vinden en posteerde ze op een plaats

311
00:23:03,039 --> 00:23:07,000
waar de vluchtelingen moesten passeren. Ze waren gewapend met geweren

312
00:23:07,039 --> 00:23:11,740
en bevonden zich wel 50 meter boven zeeniveau. Ik zat vast

313
00:23:11,799 --> 00:23:14,460
in de stenen kist, maar kon ze aan de riemen

314
00:23:14,500 --> 00:23:18,380
zien trekken, alsof ze in een parade zaten. Toen mijn

315
00:23:18,400 --> 00:23:22,349
vrienden op zowat 150 meter van de kust voorbij voeren, begonnen

316
00:23:22,380 --> 00:23:26,730
bewakers te schieten. Bij het eerste schot ging maar één

317
00:23:26,789 --> 00:23:30,009
enkele man bang op de bodem van de sloep liggen.

318
00:23:30,049 --> 00:23:34,789
De anderen deden dapper hun plicht. Vooraan zat een zwarte Amerikaan,

319
00:23:34,829 --> 00:23:37,650
tot til. Nu en dan liet hij met één hand

320
00:23:37,670 --> 00:23:41,950
zijn roeispan los om rechtopstaand en onder de kogelregen de

321
00:23:42,029 --> 00:23:46,670
schutters uit te dagen. Het was schitterend. Wat een moed

322
00:23:46,710 --> 00:23:50,670
spreiden zij ten toon. Een minuut na het eerste schot

323
00:23:50,710 --> 00:23:55,569
arriveerden de soldaten en zij waren gewapend met lebelgeweren. Al

324
00:23:55,609 --> 00:23:58,549
de gevangenen in de stenen kist waren naar het raam

325
00:23:58,589 --> 00:24:01,730
gerend en allemaal geloofden we dat het laatste uur van

326
00:24:01,750 --> 00:24:06,029
de vluchtelingen nu had geslagen. Zuster Antoinette, die ook naar

327
00:24:06,049 --> 00:24:10,289
het raam was gelopen, sloeg een kruis en mompelde al door,''

328
00:24:10,069 --> 00:24:13,289
O mijn God, o mijn God!'' Ik weet zeker dat

329
00:24:13,309 --> 00:24:15,990
ze niet voor de soldaten bad en dat deed de

330
00:24:16,029 --> 00:24:19,819
rest van ons ook niet. Konden die geweren maar in

331
00:24:19,839 --> 00:24:24,900
hun handen ontploffen. Maar kijk, onze gebeden moeten de hemel

332
00:24:24,920 --> 00:24:27,579
hebben bereikt, want hoewel er op zijn minst een paar

333
00:24:27,599 --> 00:24:31,940
honderd schoten werden gelost, werd niet één iemand geraakt. Totil

334
00:24:31,980 --> 00:24:35,180
kreeg een kogel in zijn roeispaan en een tiental andere

335
00:24:35,220 --> 00:24:38,440
projectielen maakten krassen of sloegen gaten in de rom van

336
00:24:38,480 --> 00:24:43,519
de sloep, zonder veel erg. Morisset eiste een schoener op

337
00:24:43,559 --> 00:24:47,220
die in de haven lag. Die lichtte onmiddellijk het anker,

338
00:24:47,269 --> 00:24:51,170
nam twee boten vol bewakers en voormannen op sleeptouw en

339
00:24:51,210 --> 00:24:56,029
zette de achtervolging in. Ik had ondertussen gemerkt dat de

340
00:24:56,069 --> 00:25:01,700
roeitechniek van mijn kameraden maar één gebrek vertoonde. De riemslagen

341
00:25:01,740 --> 00:25:05,079
waren te kort en ze volgden elkaar te snel op.

342
00:25:06,059 --> 00:25:09,589
En toen de vluchtelingen de schoener zagen, verloren ze hun

343
00:25:09,630 --> 00:25:13,750
tegenwoordigheid van geest. In plaats van de zee op te gaan,

344
00:25:13,809 --> 00:25:16,710
recht tegen de wind in, wat de achtervolging door de

345
00:25:16,730 --> 00:25:20,200
schoener onmogelijk zou hebben gemaakt, zetten zij koers naar het

346
00:25:20,240 --> 00:25:31,700
land en stranden in de modder. De schoener kwam daar

347
00:25:31,740 --> 00:25:37,240
bijna tegelijk aan. Bewakers en voormannen zetten de achtervolging in.

348
00:25:37,289 --> 00:25:42,029
Een man uit Soudan, Lamine Diop genaamd, stak een vluchteling

349
00:25:42,049 --> 00:25:46,569
met zijn dolk in de schouder. Binnen de 24 uur waren

350
00:25:46,630 --> 00:25:52,130
ook alle anderen weer gevangen genomen. Totil als laatste. Morisset

351
00:25:52,150 --> 00:25:55,789
had nog zes kogels uit zijn revolver op hem afgevuurd,

352
00:25:55,849 --> 00:26:01,599
op twintig passen afstand zonder hem te raken. Gebonden als

353
00:26:01,619 --> 00:26:05,509
worsten werden ze teruggebracht naar de eilanden en een maand

354
00:26:05,549 --> 00:26:09,069
later vertrokken ze naar Cayenne om bestraft te worden voor

355
00:26:09,089 --> 00:26:10,549
hun poging tot ontsnapping.