1
00:00:05,099 --> 00:00:09,980
Speaker 2: U luistert naar De Duivelseilanden. Een luisterboek geschreven en verteld

2
00:00:10,019 --> 00:00:14,949
door Patrick Bernouw in een sounddesign van Antoine Derksen. Het

3
00:00:14,990 --> 00:00:18,750
verhaal van De Duivelseilanden, gebaseerd op de memoires van Eugène

4
00:00:18,809 --> 00:00:22,550
de Grave, is nu ook verschenen in boekvorm. Als paperback

5
00:00:22,589 --> 00:00:27,059
en als e-boek. Alle informatie in de show notes

6
00:00:28,500 --> 00:00:37,939
Speaker 3: Hoofdstuk 13. De vrijheid wenkt. Het lijk van Léonce was verwijderd.

7
00:00:37,979 --> 00:00:42,399
Ik werd opgesloten in het derde peloton van het Ile Royale.

8
00:00:42,439 --> 00:00:44,880
Ik heb de hele nacht heen en weer gelopen. Ik

9
00:00:44,920 --> 00:00:49,090
wist dat ze het lijk zochtens bij het eerste daglicht

10
00:00:49,130 --> 00:00:52,990
in het water zouden gooien. De zusters en twee of

11
00:00:53,009 --> 00:00:57,049
drie burgers zouden Daniel Smeken het niet te doen en

12
00:00:57,090 --> 00:01:00,909
Léonce ergens op een verloren lapje grond te begraven. Daar

13
00:01:00,950 --> 00:01:05,010
was ik zeker van. Deze edelmoedige mensen gingen ervan uit

14
00:01:05,030 --> 00:01:08,540
dat wij vroeg of laat gerehabiliteerd zouden worden en dat

15
00:01:08,599 --> 00:01:12,219
onze familie misschien graag zou willen dat zijn stoffelijke resten

16
00:01:12,260 --> 00:01:17,799
in zijn geboorteland zouden rusten. Maar Daniel weigerde en de

17
00:01:17,819 --> 00:01:21,469
volgende dag gooide ze mijn broer voor de haaien, vijftig

18
00:01:21,480 --> 00:01:27,530
meter uit de kust. Moet ik hier vertellen dat ik

19
00:01:27,549 --> 00:01:31,230
heb gezien hoe de ledemaat van mijn broer een speeltje

20
00:01:31,269 --> 00:01:39,819
van de haaien... Afgerukt werden. Ja. Mijn hele lichaam trult

21
00:01:39,859 --> 00:01:43,500
nog van afgrijzen. Ik zag de monsters vechten om de

22
00:01:43,540 --> 00:01:47,290
laatste resten van zijn vlees. Zelfs nu nog, terwijl ik

23
00:01:47,329 --> 00:01:51,069
bijvoorbeeld op een feest ben, dwalen mijn ogen soms af

24
00:01:51,109 --> 00:01:54,209
en begin ik over mijn hele lijf te rillen. Dan

25
00:01:54,230 --> 00:01:57,370
ben ik opnieuw getuige van de nachtmerrie. Zal ik dit

26
00:01:57,409 --> 00:02:01,079
gruwelijke beeld ooit uit mijn hoofd kunnen wissen? Hoe zal

27
00:02:01,120 --> 00:02:03,799
ik ooit weer kunnen lachen om een grap? Hoe komt

28
00:02:03,840 --> 00:02:08,659
het dat ik toen niet ben gestorven? Ik snalde naar

29
00:02:08,699 --> 00:02:12,860
de zee. Wat was mijn doel? Wilde ik dood? Ik

30
00:02:12,900 --> 00:02:17,439
weet het niet. Ik wist niet meer hoe ik moest denken.

31
00:02:17,490 --> 00:02:20,490
Mijn kameraden hielden mij tegen en sloten mij tot tien

32
00:02:20,590 --> 00:02:24,469
uur op in hun hut. Daniel kwam mij opzoeken. Hij

33
00:02:24,490 --> 00:02:28,729
zag eruit als een man die medelijden had. Dat maakte

34
00:02:28,770 --> 00:02:32,150
dat mijn moed terugkeerde. Ik werd in de loop van

35
00:02:32,189 --> 00:02:35,900
de dag teruggestuurd naar Saint-Joseph en een tijd later naar

36
00:02:35,919 --> 00:02:39,969
het Ilo-Royal gebracht. Danielle gunde mij een werk dat mij

37
00:02:39,990 --> 00:02:44,550
meer vrijheid gaf en een betere kans om te ontsnappen.

38
00:02:44,590 --> 00:02:49,960
Dat deed hij niet zonder bijbedoeling. Op het illoyal is

39
00:02:50,000 --> 00:02:53,319
er een gaar keuken waar ransoenen worden bereid voor alle

40
00:02:53,340 --> 00:02:58,439
inwoners van de Duivelse eilanden, zowel veroordeelden als bewakers, zowel

41
00:02:58,479 --> 00:03:02,259
burgers als militairen. Aan het hoofd staat een burger die

42
00:03:02,300 --> 00:03:05,080
niet werkt voor de gevangenis, maar door de kolonie ter

43
00:03:05,099 --> 00:03:10,449
beschikking is gesteld. Deze koloniale rekenplichtige wordt bijgestaan door een

44
00:03:10,469 --> 00:03:15,330
magazinier en twee veroordeelden. In de gaarkeuken is altijd veel

45
00:03:15,370 --> 00:03:18,740
wijn beschikbaar. Het is één van de veroordeelden die deze

46
00:03:18,780 --> 00:03:23,580
verdeelt onder burgers, soldaten en bewakers. Het komt zelden voor

47
00:03:23,599 --> 00:03:27,419
dat hij de verleiding lang weerstaat. Meestal wordt hij vrij

48
00:03:27,460 --> 00:03:30,199
snel dronken en dan doet hij domme dingen en wordt

49
00:03:30,219 --> 00:03:33,199
hij in een sal gestopt. Dat is wat er zo

50
00:03:33,240 --> 00:03:37,169
net weer was gebeurd. En daarom koos Daniel mij om

51
00:03:37,189 --> 00:03:40,460
deze man te vervangen in de hoop dat ik hetzelfde

52
00:03:40,479 --> 00:03:44,080
zou doen. Als ik dronken werd, was de kans groot

53
00:03:44,120 --> 00:03:46,379
dat ik me niet zonder weerstand te bieden naar een

54
00:03:46,419 --> 00:03:52,699
cel liet brengen en dan... Blijkbaar kende Daniel mij nog

55
00:03:52,740 --> 00:03:55,520
niet zo goed. Ik zou wel twintig jaar hebben kunnen

56
00:03:55,560 --> 00:03:58,979
werken in die gaarkeuken... zonder ook maar een druppel wijn

57
00:03:59,020 --> 00:04:02,159
te drinken. Bovendien had ik het geluk in de gaarkeuken

58
00:04:02,210 --> 00:04:06,990
een charmante man te ontmoeten. De heer Argis, geboren op Martinique.

59
00:04:07,009 --> 00:04:09,909
Hij was in zijn pink meer waard dan alle functionarissen

60
00:04:09,949 --> 00:04:15,650
van de Republiek samen. Meneer Argis was goed opgevoed, goed opgeleid...

61
00:04:14,969 --> 00:04:18,610
en ook gewoon een goede man. Hij stelde zijn vertrouwen

62
00:04:18,649 --> 00:04:22,660
in mij... En daar hoefde hij nooit spijt van te hebben.

63
00:04:22,699 --> 00:04:26,439
Voor hem was ik geen veroordeelde, maar een vrij man.

64
00:04:26,480 --> 00:04:28,800
Ik werkte met heel mijn hart en ziel voor de

65
00:04:28,819 --> 00:04:35,389
heer Argis en waar directeur Daniel op gehoopt had, gebeurde niet.

66
00:04:35,449 --> 00:04:38,769
Vier maanden was ik in dienst bij de heer Argis.

67
00:04:38,810 --> 00:04:41,250
Hij kreeg medelijden met mij en deed alles wat in

68
00:04:41,269 --> 00:04:45,649
zijn macht lag om mij minder ongelukkig te maken. Minzaam

69
00:04:45,709 --> 00:04:50,250
en beleefd verdedigde hij me tegenover de bewakers. Elke dag

70
00:04:50,290 --> 00:04:54,990
mocht ik boodschappen doen. Zijn vrouw, de goedheid zelve, was

71
00:04:55,069 --> 00:04:58,879
even charmant als vriendelijk. Taktvol bood ze mij wat te

72
00:04:58,939 --> 00:05:02,800
eten aan. Ze gaf me geen gelegenheid om te weigeren.

73
00:05:02,810 --> 00:05:05,279
Het leek erop dat ik hen een plezier deed door

74
00:05:05,300 --> 00:05:09,000
het te accepteren. En hoe kon ik weigeren? Ik stierf

75
00:05:09,019 --> 00:05:13,379
van de honger. Al snel maakte deze verandering van dieet

76
00:05:13,399 --> 00:05:17,019
mij tot een heel ander mens. Beetje bij beetje kreeg

77
00:05:17,040 --> 00:05:20,329
ik weer kracht. Vaak kon ik zelfs wat brood sparen

78
00:05:20,350 --> 00:05:24,610
voor mijn kameraden. De heer Ergis beheerde ook een groot

79
00:05:24,629 --> 00:05:30,490
magazijn waar alle nodige materialen voor de duivelseilanden werden afgeleverd.

80
00:05:30,509 --> 00:05:34,000
De tijd die we niet in de gaarkeuken doorbrachten, spendeerden

81
00:05:34,040 --> 00:05:38,959
we in dit magazijn. Ook het onbruikbaar geworden gereedschap werd

82
00:05:38,980 --> 00:05:44,279
daar opgeborgen. In dit afval ontdekte ik mijn ketting. Ik

83
00:05:44,319 --> 00:05:49,860
zou ze nog uit duizenden herkend hebben. zorgvuldig verborgingse, in

84
00:05:49,879 --> 00:05:53,139
de hoop ze ooit naar Europa te kunnen brengen. Daar

85
00:05:53,180 --> 00:05:56,680
ben ik ook in geslaagd. Ze werd gedurende enkele maanden

86
00:05:56,720 --> 00:06:02,000
tentoongesteld in een zaal van het Brusselse dagblad La Chronique.

87
00:06:02,040 --> 00:06:06,319
Nog in dit magazijn merkte ik vaak rollengeplet lood op

88
00:06:06,360 --> 00:06:09,420
die moesten dienen om het lichaam van kapitein Dreyfus terug

89
00:06:09,439 --> 00:06:12,720
te sturen naar Frankrijk, als men erin zou slagen hem

90
00:06:12,740 --> 00:06:17,079
te laten sterven tenminste. Er was geen vergissing mogelijk. Een

91
00:06:17,120 --> 00:06:21,009
etiket gaf dit aan. Ik zag daar ook twee dozen

92
00:06:21,029 --> 00:06:24,730
gips om een dode masker van Dreyfus te maken. Een

93
00:06:24,750 --> 00:06:49,029
gevangene had dit als speciale taak toegewezen gekregen. Ik was

94
00:06:49,069 --> 00:06:53,009
erin geslaagd de waardering te verdienen van een jonge gevangene

95
00:06:53,050 --> 00:06:55,930
die samen met mij in de keuken werkte. Op een

96
00:06:55,949 --> 00:06:59,569
dag nam hij me apart. Ik moet je iets bekennen,

97
00:06:59,610 --> 00:07:03,250
zei hij. Daniel heeft mij opdracht gegeven jou in de

98
00:07:03,290 --> 00:07:08,569
gaten te houden en elke verdachte beweging onmiddellijk te melden.

99
00:07:08,589 --> 00:07:10,910
Daniel kreeg al snel door dat de jongen niet deed

100
00:07:10,949 --> 00:07:14,069
wat hij van hem verwachtte. Dus kreeg ik een voorman

101
00:07:14,110 --> 00:07:18,769
toegewezen de broer van een bekende actrice van de Parijse opera,

102
00:07:18,829 --> 00:07:22,750
om mij te bespieden. Maar een kat die zich heeft verbrand,

103
00:07:22,810 --> 00:07:26,129
is bang voor heet water. Ik was op mijn hoede

104
00:07:26,170 --> 00:07:29,220
en de verklikker merkte nooit dat ik alles verzamelde wat

105
00:07:29,259 --> 00:07:33,060
ik nodig had om mijn grote sprong te wagen. Dat

106
00:07:33,079 --> 00:07:36,759
was best moeilijk. Niemand mocht er iets van zien, zelfs

107
00:07:36,779 --> 00:07:41,389
meneer Argis niet. Beetje bij beetje heb ik mijn ontsnapping voorbereid.

108
00:07:42,300 --> 00:07:48,040
Op 28 augustus 1899 hoopte ik het een laatste keer te proberen.

109
00:07:48,100 --> 00:07:51,379
Ik was erin geslaagd een vaartuig in elkaar te knutselen

110
00:07:51,420 --> 00:07:55,759
dat aan alle noodzakelijke voorwaarden voor een zeereis voldeed. Mijn

111
00:07:55,839 --> 00:08:00,519
vaartuig had een inhoud van 1250 liter en het voordeel dat

112
00:08:00,560 --> 00:08:04,360
het zoveel kon kapsijzen als de zee het wilde. Ik

113
00:08:04,399 --> 00:08:07,279
hoefde alleen maar op de kant die zich boven water

114
00:08:07,319 --> 00:08:11,750
bevond weer aan boord te klauteren. Van de onderrokken van

115
00:08:11,769 --> 00:08:16,779
dwangarbeidsters had ik drie zeilen gemaakt. Alles was al een

116
00:08:16,819 --> 00:08:21,620
tijdje klaar, maar ik had 28 augustus vastgesteld als datum omdat

117
00:08:21,639 --> 00:08:25,180
de maand dan gunstig stond. Bovendien wilde ik een mogelijk

118
00:08:25,199 --> 00:08:28,459
resultaat afwachten van de stappen die mijn broer en mijn

119
00:08:28,480 --> 00:08:33,809
verdedigingscomité hadden ondernomen om mij vrij te krijgen. Als president

120
00:08:33,850 --> 00:08:38,529
Loubet mij op 14 juli gratie verleende, moest ik het voor 28

121
00:08:38,149 --> 00:08:45,450
augustus weten. Rond 20 augustus merkte ik dat ik veel zorgvuldiger

122
00:08:45,490 --> 00:08:49,110
in de gaten werd gehouden dan voorheen. Ze hadden de

123
00:08:49,149 --> 00:08:52,250
verlichting verbeterd van de hut waarin ik sliep, maar de

124
00:08:52,289 --> 00:08:56,440
lantaarns buiten de hut werden gedoofd, zodat ik de wachtposten

125
00:08:56,480 --> 00:09:00,159
buiten niet meer kon zien. Bij elke ronde werd ik

126
00:09:00,200 --> 00:09:03,740
gewekt door bewakers die aan mijn ledematen kwamen voelen om

127
00:09:03,779 --> 00:09:05,860
er zeker van te zijn dat er geen pop in

128
00:09:05,879 --> 00:09:10,149
mijn bed lag. Onder deze omstandigheden vluchten kwam neer op

129
00:09:10,190 --> 00:09:13,250
een zekere dood, want zelfs als ik erin slaagde een

130
00:09:13,269 --> 00:09:17,029
paar wachtposten bij de hut te wurgen, zouden anderen nog

131
00:09:17,110 --> 00:09:22,500
alarm kunnen slaan. Overigens hadden verschillende bewakers mij al laten

132
00:09:22,539 --> 00:09:26,000
weten dat, als ze mij ooit s'nachts buiten zouden zien,

133
00:09:26,039 --> 00:09:29,769
ik zonder genade op staande voet zou worden gedood. Al

134
00:09:29,789 --> 00:09:32,679
een paar keer was ik erin geslaagd door de mazen

135
00:09:32,700 --> 00:09:35,279
van het net te glippen, maar telkens had ik mij

136
00:09:35,299 --> 00:09:39,960
door de omstandigheden gedwongen gezien terug te keren naar de hut.

137
00:09:40,019 --> 00:09:44,049
Ik werd verklikt door hun informanten, maar ze kwamen iedere

138
00:09:44,090 --> 00:09:47,710
keer te laat en konden geen andere actie ondernemen dan

139
00:09:47,730 --> 00:09:50,529
mij voor langere tijd in een cel op te sluiten

140
00:09:50,570 --> 00:10:09,049
terwijl zij de zaak onderzochten. Ik besloot het datum van

141
00:10:09,070 --> 00:10:14,590
mijn ontsnapping nog een allerlaatste keer uit te stellen tot 26 september.

142
00:10:14,629 --> 00:10:18,740
De dag van de volgende nieuwe maan. Ik wilde dit

143
00:10:18,769 --> 00:10:22,740
leven niet langer voortzetten. Ik kon net zo goed dood zijn.

144
00:10:22,799 --> 00:10:26,159
Er werden enkele namen bekendgemaakt van mannen die ter gelegenheid

145
00:10:26,200 --> 00:10:31,320
van 14 juli een strafvermindering hadden gekregen. Mijn naam stond niet

146
00:10:31,379 --> 00:10:35,700
op de lijst. Ongetwijfeld zou president Loubet hetzelfde doen als

147
00:10:35,740 --> 00:10:40,620
president Faure. Niets. Er was voor mij geen hoop meer,

148
00:10:40,659 --> 00:10:44,779
behalve als ik ontsnapte. Nooit zou ik nog een kans

149
00:10:44,820 --> 00:10:50,059
krijgen die zo goed was als deze. De teerling was geworpen.

150
00:10:50,120 --> 00:10:53,409
Ik ben wanhopig, schreef ik aan mijn broer August. Ik

151
00:10:53,450 --> 00:10:57,809
voel me verloren. Je brieven met hun beloften en aanmoedigingen

152
00:10:57,850 --> 00:11:01,129
hebben mij alleen maar meer doen lijden. Ik verzoek je

153
00:11:01,149 --> 00:11:04,379
mij niet meer te schrijven. Ik van mijn kant zal

154
00:11:04,419 --> 00:11:08,769
dat ook niet meer doen. Ik kon die beste August

155
00:11:08,809 --> 00:11:11,549
toch niet vertellen dat ik nog een ultieme poging zou

156
00:11:11,590 --> 00:11:14,250
doen om mijn vrijheid te herwinnen en dat ik over

157
00:11:14,289 --> 00:11:18,740
een maand ofwel vrij ofwel dood zou zijn. De bewakers

158
00:11:18,769 --> 00:11:21,940
lazen al mijn brieven. Ik hoopte dat mijn broer zou

159
00:11:21,980 --> 00:11:25,659
begrijpen hoe de vork in de steel zat. Maar nee,

160
00:11:25,700 --> 00:11:28,240
hij begreep niet wat er met mij aan de hand

161
00:11:28,279 --> 00:11:32,149
was en toen hij vernam dat migratie was verleend, vreesde

162
00:11:32,169 --> 00:11:36,059
hij dat ik al zelfmoord gepleegd zou hebben. Mijn broer

163
00:11:36,080 --> 00:11:42,669
telegrafeerde me. Gratie verleend op 18 augustus. En op 3 september werd

164
00:11:42,710 --> 00:11:47,070
ik ontboden door de heer Lafontaine, een voormalig luitenant van

165
00:11:47,110 --> 00:11:50,919
de Zoaven en de nieuwe gevangenisdirecteur die net de plaats

166
00:11:50,960 --> 00:11:55,649
van Daniel had ingenomen. Daniel was naar Cayenne vertrokken. De

167
00:11:55,690 --> 00:11:59,450
kranten beweren dat hij gestraft was vanwege zijn vreedheden tegenover

168
00:11:59,470 --> 00:12:03,789
kapitein Dreyfus. Maar dat is niet waar. De kranten werden misleid.

169
00:12:03,840 --> 00:12:07,159
Ze hebben Daniel beloond in plaats van gestraft. Hij werd

170
00:12:07,200 --> 00:12:11,539
benoemd tot hoofd van het tweede bureau van de gevangenisadministratie.

171
00:12:11,580 --> 00:12:14,139
Dit wil zeggen dat hij nu de overste was van

172
00:12:14,200 --> 00:12:18,169
alle gevangenispersoneel en dat hij slechts twee superieuren had. De

173
00:12:18,230 --> 00:12:24,980
algemeen directeur en de adjunct directeur. De heer Lafontaine... overhandigde

174
00:12:25,019 --> 00:12:29,460
mij het telegram. Kijk eens, de graven, wat uw broer

175
00:12:29,480 --> 00:12:34,320
heeft getelegrafeerd. Er is nog niets officieel, maar ik wilde

176
00:12:34,360 --> 00:12:42,929
het u toch mededelen. Ik pakte het telegram en las Gratie.

177
00:12:42,970 --> 00:12:46,450
Het bloed stroomde naar mijn hoofd. Ik dacht dat ik

178
00:12:46,490 --> 00:12:53,559
zou flauwvallen. Toen begon ik te huilen. Nu... De graven,

179
00:12:53,600 --> 00:12:57,779
zei de directeur. Het lijkt erop dat je hier niet

180
00:12:57,799 --> 00:13:02,870
zo blij mee bent. Toch wel, meneer Lafontaine. Maar ik

181
00:13:02,909 --> 00:13:05,990
denk aan mijn broer, die ik door de haaien heb

182
00:13:06,029 --> 00:13:12,149
zien verslinden. Dat spijt me zeer, antwoordde hij. Ik dacht

183
00:13:12,210 --> 00:13:16,899
even niet aan hem, excuseer me. Maar kop op man,

184
00:13:16,940 --> 00:13:22,120
kan ik je een sigaret aanbieden? Ik bedankte en accepteerde.

185
00:13:23,529 --> 00:13:27,850
Nauwelijks had ik de sigaret opgestoken of ik wilde al vertrekken.

186
00:13:27,889 --> 00:13:31,440
De man die mij zojuist mijn vrijheid had aangekondigd was

187
00:13:31,480 --> 00:13:35,960
niet slecht van inborst, maar toch stootte hij me nog af.

188
00:13:36,000 --> 00:13:40,980
Hij was immers de commandant van de bewakers. Ik moet

189
00:13:41,000 --> 00:13:45,240
je hier nog een tijdje houden in dezelfde omstandigheden als voorheen,

190
00:13:45,279 --> 00:13:49,330
zei Lafontaine. Maar binnen een paar dagen zal je gratie

191
00:13:49,350 --> 00:13:53,029
wellicht officieel aangekondigd worden en dan zal ik je in

192
00:13:53,049 --> 00:14:18,799
vrijheid stellen. Ik ging weg, maar keerde niet terug naar

193
00:14:18,820 --> 00:14:22,159
de hut. Ik verborg me op een wilde plek in

194
00:14:22,179 --> 00:14:24,960
de buurt en terwijl ik mij met mijn gezicht tegen

195
00:14:25,000 --> 00:14:29,379
de aarde drukte, schreeuwde ik Leons het grote nieuws toe.

196
00:14:29,440 --> 00:14:33,379
Ik lachte en huilde tegelijk. Ik was gelukkig, zoals je

197
00:14:33,399 --> 00:14:36,769
dat niet vaak in je leven bent, en tegelijkertijd was

198
00:14:36,809 --> 00:14:40,799
ik diep ongelukkig. Ik wist niet meer wat ik deed,

199
00:14:40,840 --> 00:14:44,350
begon naar het kamp te rennen. Ik heb gratie gekregen,

200
00:14:44,429 --> 00:14:46,929
riep ik naar de banjaars en de bewakers die op

201
00:14:46,950 --> 00:14:51,509
mijn pad kwamen. En ik rende voort. Een paar bewakers

202
00:14:51,529 --> 00:14:55,789
wilden mij tegenhouden, maar ik spuwde ze in het gezicht. Gratie,

203
00:14:55,850 --> 00:15:00,720
ik heb gratie gekregen. Over het algemeen waren al mijn

204
00:15:00,779 --> 00:15:04,899
lotgenoten blij met mijn goede nieuws. Toen ik uitgeput voor

205
00:15:04,919 --> 00:15:08,690
mijn hut neerviel, kwamen ze mij de hand schudden. Ze

206
00:15:08,710 --> 00:15:15,500
feliciteerden me en gaven me allerlei goede adviezen voor de toekomst.

207
00:15:15,539 --> 00:15:18,360
Een uur later was ik weer kalm en leek er

208
00:15:18,379 --> 00:15:22,950
niets gebeurd. Het vergde veel takt en veel tegenwoordigheid van

209
00:15:22,990 --> 00:15:26,669
geest vanaf dat moment tot aan mijn vrijlating om geen

210
00:15:26,690 --> 00:15:30,750
gekke dingen te doen. De bewakers waren woedend omdat hun

211
00:15:30,789 --> 00:15:34,129
prooi hen dreigde te ontglippen. Ze waren bang dat hun

212
00:15:34,169 --> 00:15:37,769
daden binnenkort aan de kaak zouden worden gesteld. Er zijn

213
00:15:37,789 --> 00:15:41,330
geen beledigingen die ik gedurende deze tijd niet naar het

214
00:15:41,350 --> 00:15:47,519
hoofd geslingerd kreeg van deze ellendige moordenaars. Vier dagen nadat

215
00:15:47,559 --> 00:15:50,659
de directeur mij het telegram van mijn broer had doorgegeven,

216
00:15:50,679 --> 00:15:55,480
dus elf dagen na mijn genade, zwaaide een smerige bewaker,

217
00:15:55,519 --> 00:15:59,769
een Elsasser genaamd Moosbrugger, met zijn revolver voor mijn ogen.

218
00:16:00,429 --> 00:16:02,769
Een hond was op mij gesprongen en had me in

219
00:16:02,789 --> 00:16:05,490
mijn been gebeten. Ik had een steen van de grond

220
00:16:05,529 --> 00:16:08,929
gegrist om de hond weg te jagen, waarop Moosbrugger zijn

221
00:16:08,970 --> 00:16:15,490
revolver trok. Ik schiet je hersenen uit je kop, jij grote...

222
00:16:14,169 --> 00:16:18,990
Jij grote wat, taakte ik hem. Het schietijzer trilde in

223
00:16:19,029 --> 00:16:24,149
zijn hand. Je beeft, wel een natje mist. Maar als

224
00:16:24,190 --> 00:16:27,860
je schiet, verbreizel ik jouw kop met deze steen. Wel,

225
00:16:27,879 --> 00:16:32,720
waarop wacht hij nog? Hij durfde niet. Stak zijn revolver

226
00:16:32,750 --> 00:16:36,539
weer in de holster. Ik was niet gek. Ik wist

227
00:16:36,580 --> 00:16:38,860
heel goed dat hij me in de rug zou schieten

228
00:16:38,899 --> 00:16:42,639
zodra ik me omdraaide. Dus volgde ik hem met de

229
00:16:42,679 --> 00:16:47,710
steen in mijn opgeheven hand naar een hoek van het magazijn.

230
00:16:47,750 --> 00:16:51,029
Toen hij verdwenen was, zette ik het op een lopen

231
00:16:51,070 --> 00:16:54,210
naar de woning van meneer Lafontaine en diende klacht in

232
00:16:54,250 --> 00:16:58,580
tegen Moosbrugger. Dit was wat de heer Lafontaine me antwoordde.

233
00:16:59,879 --> 00:17:03,379
De graven, speel nog een paar dagen de stommeling. Ik

234
00:17:03,399 --> 00:17:06,099
kan die klootzakken niet onder de duim houden, dat besef

235
00:17:06,119 --> 00:17:08,859
je toch? Laat je zo weinig mogelijk zien op de

236
00:17:08,880 --> 00:17:12,500
binnenplaats en als meneer Arges je daar naartoe stuurt, zeg

237
00:17:12,539 --> 00:17:18,460
hem dan dat ik het je verboden heb. Pas op, 24 september,

238
00:17:18,509 --> 00:17:21,529
precies een hele maand na het besluit van de president

239
00:17:21,549 --> 00:17:25,670
van de republiek, besloot de minister van kolonien uiteindelijk mijn

240
00:17:25,690 --> 00:17:30,990
gratie via een officieel telegram aan te kondigen. Toen wilde

241
00:17:31,029 --> 00:17:34,289
ze me nog altijd laten slapen in de vergaarbakken voor

242
00:17:34,329 --> 00:17:38,819
ongedierte waar ik al zo lang lag, samen met mijn lotgenoten.

243
00:17:38,859 --> 00:17:42,859
Ik weigerde botweg, waarna ze me in de ziekenboeg lieten slapen.

244
00:18:24,130 --> 00:18:27,250
Pas op 3 oktober zou een stoomboot van de gevangenis de

245
00:18:27,289 --> 00:18:32,599
duivelseilanden aandoen. Op dezelfde dag vertrok de postboot vanuit Cayenne

246
00:18:32,619 --> 00:18:36,299
naar Martinique en Frankrijk. Als ik die miste, zou ik

247
00:18:36,319 --> 00:18:39,200
nog een hele maand in Cayenne moeten wachten op een volgende.

248
00:18:40,019 --> 00:18:43,299
Er kwam ook een loodsboot naar de eilanden, maar mij

249
00:18:43,339 --> 00:18:47,240
werd verteld dat er op geen plaats meer was. Prima,

250
00:18:47,279 --> 00:18:50,359
zei ik, maar aangezien ik nu een vrij man ben,

251
00:18:50,400 --> 00:18:54,119
kan niemand mij ervan weerhouden met de nodige vervoermiddelen aan

252
00:18:54,160 --> 00:18:58,329
te schaffen om de postboot in Cayenne te halen. En

253
00:18:58,349 --> 00:19:00,710
ik maakte de boot af waaraan ik tot dan toe

254
00:19:00,730 --> 00:19:04,970
clandestin had gewerkt. Toen bleek het probleem ineens opgelost en

255
00:19:05,009 --> 00:19:08,430
kon ik op 27 september om half zes in de ochtend

256
00:19:08,470 --> 00:19:13,009
toch inschepen op de loodsboot. De bewakers maakten van de

257
00:19:13,029 --> 00:19:17,069
gelegenheid gebruik om nog een laatste keer te beledigen. Het

258
00:19:17,109 --> 00:19:20,650
vaartuig dat men naar de loodsboot moest brengen vervoerde ook

259
00:19:20,670 --> 00:19:24,920
nog vijf gevangenen naar Saint-Joseph. Het was Moosbrugger die het

260
00:19:24,960 --> 00:19:28,619
bevel voerde over de boot. Ik was vrolijk aan het

261
00:19:28,640 --> 00:19:32,349
kletsen met mijn kameraden die me hartelijk feliciteerden met mijn

262
00:19:32,380 --> 00:19:38,789
onverwachte geluk toen Moosbrugger ons abrupt onderbrak. Iedereen naar voren.

263
00:19:38,849 --> 00:19:42,690
Ik richtte mij tot een van mijn kameraden en vroeg minzaam.

264
00:19:42,730 --> 00:19:45,990
Wilt u zo vriendelijk zijn mijn zak achterin deze boot

265
00:19:46,029 --> 00:19:49,809
te zetten? Zat je achteraan in de boot, dan zat

266
00:19:49,829 --> 00:19:55,839
je op de ereplaats naast de bewaker. Mijn vriend grijnsde breed.

267
00:19:55,890 --> 00:20:00,390
Met genoegen, meneer. Hij was oprecht blij dat hij zijn

268
00:20:00,410 --> 00:20:06,309
gelijke van gisteren nu meneer mocht noemen. Toen hij mijn

269
00:20:06,349 --> 00:20:09,589
zak achter in de boot voor de voeten van Moosbrugger

270
00:20:09,630 --> 00:20:14,079
had neergezet, nam hij zijn hoed hoffelijk voor me af.

271
00:20:14,119 --> 00:20:17,680
Mijn hele fortuin bestond uit één frank en tien cent.

272
00:20:17,720 --> 00:20:21,160
Ik haalde mijn frank tevoorschijn en gaf hem aan mijn vriend,

273
00:20:21,200 --> 00:20:24,380
die het muntstuk in één beweging in zijn mond liet verdwijnen,

274
00:20:24,839 --> 00:20:27,619
klaar om het door te slikken als een bewaker het

275
00:20:27,640 --> 00:20:31,390
wilde stelen. En zo zat ik daar dan achter in

276
00:20:31,430 --> 00:20:36,150
de boot, naast Moosbrugger. Hij deed het bijna in zijn broek,

277
00:20:36,190 --> 00:20:38,730
durfde zijn mond haast niet meer open te doen en

278
00:20:38,769 --> 00:20:41,380
schoof zo ver mogelijk van me weg, alsof ik een

279
00:20:41,410 --> 00:20:45,799
besmettelijke ziekte had. Een half uur zaten we daar zo.

280
00:20:45,839 --> 00:20:49,460
Toen pas kon het anker gelicht worden en ik genoot

281
00:20:49,500 --> 00:20:55,750
van elke minuut. De bemanning bestond uit vier zwarte mannen.

282
00:20:55,789 --> 00:20:59,210
Deze ongelukkige mensen voelden zich duidelijk niet op hun gemak

283
00:20:59,250 --> 00:21:04,250
bij mij. Waarschijnlijk had Moosbrugger ze allerlei leugens over mij verteld.

284
00:21:04,289 --> 00:21:06,990
Ik heb nooit een bemanning gezien die zo blij was

285
00:21:07,029 --> 00:21:10,130
om in de haven aan te komen. Dat gebeurde pas

286
00:21:10,230 --> 00:21:30,930
rond acht uur die avond. Ik stapte van boord in

287
00:21:30,970 --> 00:21:36,410
Cayenne en plotseling waren er geen bewakers meer. Hoe mooi

288
00:21:36,430 --> 00:21:39,710
was de sterrenhemel nu mijn zicht niet langer belemmerd werd

289
00:21:39,750 --> 00:21:44,299
door tralies. En wat rook het lekker, het groen dat

290
00:21:44,339 --> 00:21:48,279
mij omringde. Wat was zo mooi deze vervloekte zee van

291
00:21:48,299 --> 00:21:51,900
de Duivels eilanden die ik nu weer kon bevaren wanneer

292
00:21:51,940 --> 00:21:56,160
ik wilde en zoals ik het wilde. Maar nee, nee,

293
00:21:56,200 --> 00:22:00,369
niet meer dagdromen, Eugène. Die tijd is verstreken. Je hebt

294
00:22:00,410 --> 00:22:04,579
sinds gisteravond niet meer gegeten. Dit is Cayenne, dat is waar,

295
00:22:04,599 --> 00:22:06,960
maar je kent hier niemand. En je hebt nog slechts

296
00:22:07,019 --> 00:22:10,420
tien cent om te spenderen. Je bent vrij, ja, maar

297
00:22:10,440 --> 00:22:12,519
je loopt hier nog steeds rond in de kleren van

298
00:22:12,559 --> 00:22:16,619
een banjaar. Iedereen kan je op welk moment ook tegenhouden.

299
00:22:16,680 --> 00:22:19,700
Denk dus goed na over wat je nu te doen staat.

300
00:22:19,740 --> 00:22:23,809
Misschien kun je de politiecommissaris opzoeken. We leven nu eenmaal

301
00:22:23,849 --> 00:22:30,950
in het tijdperk van de almachtige politiecommissarissen. Neem me niet kwalijk, mevrouw.

302
00:22:31,190 --> 00:22:36,230
Kunt u mij vertellen waar ik... Haar antwoord kwam in

303
00:22:36,269 --> 00:22:39,680
de vorm van een spervuur van verwensingen, de ene nog

304
00:22:39,720 --> 00:22:43,420
grover dan de andere. Verbijsterd vroeg ik me af of

305
00:22:43,440 --> 00:22:46,279
het mijn kleren waren die de oude zwarte vrouw zo

306
00:22:46,319 --> 00:22:49,559
heftig tekeer lieten gaan. Toen viel het mij te binnen

307
00:22:49,579 --> 00:22:53,650
dat het wellicht kwam omdat ik haar mevrouw had genoemd.

308
00:22:53,710 --> 00:22:57,799
Zwarte vrouwen staan erop mijn juffrouw genoemd te worden, tot

309
00:22:57,839 --> 00:23:00,900
ze stokoud en op sterven na dood zijn. Ja, dat

310
00:23:00,960 --> 00:23:05,240
wist ik wel, maar ik had er niet bij stilgestaan.

311
00:23:05,299 --> 00:23:08,380
Even verderop sprak ik een zwarte man aan, maar hij

312
00:23:08,420 --> 00:23:13,319
draaide me een soevereine minachting de rug toe. Ah, daar

313
00:23:13,359 --> 00:23:16,400
liep nog een zwarte vrouw, die zo mogelijk nog ouder

314
00:23:16,440 --> 00:23:19,609
was dan de eerste. Ik zette mijn zak op de grond,

315
00:23:19,630 --> 00:23:22,049
nam mijn hoed af en vroeg haar met mijn meest

316
00:23:22,089 --> 00:23:27,369
betoverende glimlach Neem me niet kwalijk, mejuffrouw, maar zou u

317
00:23:27,410 --> 00:23:30,430
zo vriendelijk willen zijn mij de weg naar het politiebureau

318
00:23:30,470 --> 00:23:35,170
te wijzen? O ja, natuurlijk, meneer. Met plezier. Het is

319
00:23:35,230 --> 00:23:58,799
in de rue de la liberté. MUZIEK In het politiebureau

320
00:23:58,839 --> 00:24:02,579
zag ik uitsluitend zwarte mannen. Eén van hen wilde mij

321
00:24:02,619 --> 00:24:09,599
zonder enige uitleg meteen opsluiten in een cel in die vrijheidsstraat.

322
00:24:09,619 --> 00:24:12,119
Bedankt mijn waarde, zei ik, maar daar heb ik er

323
00:24:12,140 --> 00:24:16,000
al genoeg van gezien. Hij drong aan, ik verzette me.

324
00:24:16,710 --> 00:24:18,890
tegen hem en de andere mannen die me in de

325
00:24:18,930 --> 00:24:22,190
sal wilden gooien. De zaken begonnen flink uit de hand

326
00:24:22,210 --> 00:24:26,029
te lopen toen de commissaris arriveerde. Ik liet hem mijn

327
00:24:26,049 --> 00:24:32,130
bewijs van vrijlating zien. Natuurlijk bent u vrij om te gaan.

328
00:24:32,369 --> 00:24:36,509
Maar ik heb honger en ik zou ergens willen slapen.

329
00:24:36,549 --> 00:24:39,650
Het spijt me. Ik heb de centen niet om vrijgelaten

330
00:24:39,690 --> 00:24:44,630
banjaars onderdak en voedsel te geven. Waar moet ik dan naartoe?

331
00:24:44,670 --> 00:24:46,950
Ik kan toch niet om negen uur s'avonds aanbellen bij

332
00:24:46,970 --> 00:24:51,220
de gouverneur of het bestuur van de gevangenis? We zouden

333
00:24:51,240 --> 00:24:55,400
waarschijnlijk nog aan het redetwisten zijn als ik niet ineens

334
00:24:55,420 --> 00:24:59,019
een idee had gekregen. Ik herinnerde me de naam van

335
00:24:59,059 --> 00:25:03,089
een banjaar, Courtois, die al een tijdje was vrijgelaten en

336
00:25:03,109 --> 00:25:05,470
van wie ik gehoord had dat hij een huisje in

337
00:25:05,509 --> 00:25:09,960
Cayenne bezat. Ongetwijfeld zou ik bij Courtois thuis beter ontvangen

338
00:25:09,980 --> 00:25:13,920
worden dan bij welke ambtenaar ook in Guyana, al had

339
00:25:13,960 --> 00:25:17,259
ik de man dan nog nooit gezien. Gelukkig kende de

340
00:25:17,299 --> 00:25:22,599
politie Courtois en een agent begeleidde me naar zijn huis.

341
00:25:22,640 --> 00:25:25,380
De deur werd geopend door een man die er heel

342
00:25:25,420 --> 00:25:29,390
intelligent uitzag, met een mooi bleek gezicht en een beetje

343
00:25:29,430 --> 00:25:35,390
verdrietige ogen. Neem niet kwalijk, meneer, als ik pijnlijke herinneringen

344
00:25:35,450 --> 00:25:40,329
in u opwek, U hebt ook op de zaligheidseilanden gezeten

345
00:25:40,349 --> 00:25:43,910
die ik de duivelseilanden ben gaan noemen. Mijn naam is

346
00:25:43,950 --> 00:25:47,170
de Grave. Kunt u mij alsjeblieft een hoekje in uw

347
00:25:47,210 --> 00:25:50,990
werkplaats afstaan om vannacht te slapen? Een simpele plek op

348
00:25:51,009 --> 00:25:55,819
de grond volstaat voor mij. Kom binnen, de Grave, antwoordde Courtois.

349
00:25:56,569 --> 00:26:00,390
Ik heb je ongelukkige broer gekend. Mag ik je feliciteren

350
00:26:00,430 --> 00:26:03,700
met je vrijheid? En heb je al gegeten? Nee? Ik

351
00:26:03,740 --> 00:26:06,500
zal eens kijken wat we je kunnen aanbieden en daarna

352
00:26:06,519 --> 00:26:10,079
zorg ik ervoor dat je in een bed kunt slapen.

353
00:26:10,099 --> 00:26:14,289
Hij trommelde Jean-Hen op, een van mijn voormalige kameraden van

354
00:26:14,329 --> 00:26:19,269
Saint-Martin-de-Ré en de Duivels-Eilanden. Ze sleepten een hangmat en wat

355
00:26:19,289 --> 00:26:22,009
te eten en te drinken aan. Ik ging in de

356
00:26:22,029 --> 00:26:25,660
hangmat zitten... Zij namen plaats op een stoel voor mij

357
00:26:25,700 --> 00:26:29,039
en we begonnen te kletsen en dat duurde tot de

358
00:26:29,079 --> 00:26:32,970
ochtend in de lucht kwam. Uiteraard kon er geen sprake

359
00:26:32,990 --> 00:26:35,170
van zijn dat ik hun huis na die ene nacht

360
00:26:35,210 --> 00:26:39,289
zou verlaten. Die twee jongens verdienden op een eerlijke manier

361
00:26:39,329 --> 00:26:42,910
maar met grote moeite hun dagelijks brood in Cayenne, waar

362
00:26:42,930 --> 00:26:47,119
ze gedwongen werden te wonen. Hoewel ze nu vrij waren,

363
00:26:47,180 --> 00:26:50,579
voelden ze zich niet veel beter dan destijds in de strafkolonie.

364
00:26:51,299 --> 00:26:54,940
Voortdurend werden ze lastiggevallen door de politie en werk vonden

365
00:26:54,980 --> 00:26:59,500
ze nauwelijks. Hun correspondentie met familie en vrienden werd altijd

366
00:26:59,519 --> 00:27:03,569
door de politie geopend en gelezen en vaak ook medogenloos

367
00:27:03,609 --> 00:27:08,009
in de prulomand gegooid. Toch waren ze er in Cayenne,

368
00:27:08,049 --> 00:27:12,829
ondanks alle tegenwerking, ingeslaagd elk voor zich een bedrijfje op

369
00:27:12,869 --> 00:27:16,579
te bouwen waar vele brave burgers nogal jaloers op waren.

370
00:27:17,500 --> 00:27:22,009
Courtois had een schilders en Géant een naaiatelier en allebei

371
00:27:22,029 --> 00:27:26,309
verschaften ze werk aan een handvol mensen. Op een zekere

372
00:27:26,349 --> 00:27:31,549
dag werden ze echter zomaar gearresteerd en in de gevangenis gestopt, maandenlang.

373
00:27:31,569 --> 00:27:34,140
Toen ze voor de rechter werden gebracht, sprak die hen

374
00:27:34,180 --> 00:27:39,720
prompt vrij. Hoe luidde dan de aanklacht? Ontvluchting. Ze waren

375
00:27:39,759 --> 00:27:43,400
meer dan een jaar eerder vrijgelaten, maar de politie verdacht

376
00:27:43,420 --> 00:27:48,440
hen ervan dat ze ontsnapt waren uit de strafkolonie. Courtois

377
00:27:48,500 --> 00:27:52,660
en Géant waren twee moedige en vooral zeer eerlijke mannen

378
00:27:52,700 --> 00:27:57,859
die in Frankrijk veroordeeld waren wegens anarchistische propaganda. Toen ze

379
00:27:57,900 --> 00:28:02,089
in Cayenne werden vrijgesproken, ontdekten ze dat hun werkplaatsen door

380
00:28:02,109 --> 00:28:07,390
de politie waren geplunderd. Mijn vrienden waren geruineerd. Op het

381
00:28:07,410 --> 00:28:11,190
moment dat ik bij deze anarchisten kwam binnenvallen, probeerden ze

382
00:28:11,250 --> 00:28:15,490
opnieuw moeizaam een broodwinning op te bouwen. Courtois had net

383
00:28:15,529 --> 00:28:20,710
een contract binnengehaald om het nieuwe gerechtsgebouw van Cayenne te schilderen.

384
00:28:20,750 --> 00:28:24,309
Hij had geen opleiding genoten tot schilder. Hij was schilder

385
00:28:24,349 --> 00:28:28,500
geworden in de grote school van het ongeluk. Het weer

386
00:28:28,539 --> 00:28:32,579
liet hem er niet van uitstekend werk te leveren. Alleen

387
00:28:32,640 --> 00:28:35,460
lukte het hem niet goed tekeningen aan te brengen op

388
00:28:35,500 --> 00:28:40,170
de muren. Wegwijzers in de vorm van een hand, bijvoorbeeld.

389
00:28:40,210 --> 00:28:43,720
Met mijn eigen hand als model... tekende ik een linker-

390
00:28:43,740 --> 00:28:48,029
en een rechterhand voor hem. Vervolgens doorboorde ik alle lijnen

391
00:28:48,069 --> 00:28:51,250
met gaatjes en zo kregen ze een stippelijn van mijn

392
00:28:51,289 --> 00:28:55,430
hand in de gangen van het gerechtsgebouw. Wie in Cayenne

393
00:28:55,450 --> 00:28:59,589
gerechtigheid zoekt, zal voortaan de weg worden gewezen door de

394
00:28:59,609 --> 00:29:06,250
hand van een onschuldige ter dood veroordeelde, geschilderd door een anarchist.

395
00:29:06,309 --> 00:29:10,519
Wie was het ooit die zei dat het toeval blind is?

396
00:29:12,029 --> 00:29:49,220
MUZIEK Ik moest mij melden bij de gevangenisadministratie om wat

397
00:29:49,279 --> 00:29:54,140
bezittingen en mijn kaartje naar Saint-Nazaire in ontvangst te nemen.

398
00:29:54,200 --> 00:29:59,910
Het was de beroemde Daniel I, ex-keizer van de Duivelseilanden,

399
00:29:59,950 --> 00:30:03,809
die mij moest ontvangen. Ik had met hem te doen.

400
00:30:03,849 --> 00:30:08,089
Hij liet mij het voorgeschreven kostuum van de bevrijde mens aantrekken,

401
00:30:08,109 --> 00:30:11,650
maar omdat ik niet de voorgeschreven lengte had, zat ik

402
00:30:11,710 --> 00:30:16,710
erbij als een bos asperges. Mijn uiteinden staken eruit, zowel

403
00:30:16,750 --> 00:30:22,519
langsonder als langsboven. Het was een lichtblauw linnenpak. De broek

404
00:30:22,559 --> 00:30:25,380
kwam iets lager dan mijn knieën, de mouwen van de

405
00:30:25,400 --> 00:30:29,299
jas iets verder dan mijn ellebogen. De strogoed van de

406
00:30:29,319 --> 00:30:32,779
strafkolonie mocht ik houden. Ik heb er bijna spijt van

407
00:30:32,799 --> 00:30:35,720
dat ik dit kostuum niet heb bewaard om naar Frankrijk

408
00:30:35,759 --> 00:30:39,960
te komen. Het zou een verrassend effect gehad hebben. Wilt

409
00:30:40,000 --> 00:30:43,559
u me soms zo naar de wereldtentoonstelling in Parijs sturen?

410
00:30:44,400 --> 00:30:49,680
vroeg ik keizer Daniel I. Waarom niet? Dit is een

411
00:30:49,740 --> 00:30:54,569
reglementair kostuum, de graven. Het lef van deze kerel kende

412
00:30:54,609 --> 00:30:58,450
geen grenzen meer sinds hij promotie had gekregen vanwege zijn

413
00:30:58,490 --> 00:31:04,019
schandalige behandeling van kapitein Dreyfus. Ik ging op zoek naar

414
00:31:04,039 --> 00:31:09,180
meneer Picard, de adjunct-directeur. Hij begreep heel goed dat het

415
00:31:09,200 --> 00:31:12,380
kostuum waardeloos was als ik daarmee in de winter naar

416
00:31:12,420 --> 00:31:17,079
Frankrijk zou terugkeren. Ik geef je een bewaker mee als begeleider,

417
00:31:17,119 --> 00:31:21,119
zei hij. Je kunt op kosten van de gevangenisadministratie een

418
00:31:21,160 --> 00:31:24,839
pak gaan kopen in een winkel in de stad. De

419
00:31:24,900 --> 00:31:28,500
ene goede daad verdient een andere. Ik stelde mij tevreden

420
00:31:28,539 --> 00:31:31,759
met een onvolledig en niet te duur pak, maar kon

421
00:31:31,799 --> 00:31:35,799
niets vinden dat groot genoeg was. Het jasje, hoewel het

422
00:31:35,839 --> 00:31:39,660
grootste in de winkel, was te klein. En er paste

423
00:31:39,720 --> 00:31:43,130
geen hoed op mijn hoofd. Ik moest genoegen nemen met

424
00:31:43,170 --> 00:31:46,890
een pet. Nog steeds was ik slecht uitgerust voor een

425
00:31:46,930 --> 00:31:50,130
reis naar Europa in de winter. Ik bezat geen sokken

426
00:31:50,190 --> 00:31:53,730
en geen schoenen. De enorme klompen die ik droeg deden

427
00:31:53,789 --> 00:31:57,450
pijn aan mijn voeten. Ik moest terug naar keizer Daniel

428
00:31:57,529 --> 00:32:03,079
I om mijn spaargeld op te eisen, 18 frank en 20 cent.

429
00:32:03,119 --> 00:32:06,720
Geen groot bedrag, maar groot genoeg om de brieven te

430
00:32:06,740 --> 00:32:12,200
frankeren die ik naar huis stuurde. August bleek achteraf nooit

431
00:32:12,240 --> 00:32:17,940
een gefrankeerde brief ontvangen te hebben. Ik eiste mijn zakhorloge

432
00:32:17,980 --> 00:32:20,849
op dat met mij de reis had gemaakt van Brest

433
00:32:20,869 --> 00:32:26,710
naar Saint-Martin-de-Ré en van daaruit naar Guyana. Het is verdwenen,

434
00:32:26,750 --> 00:32:30,759
stelde keizer Daniel I vast. Dan geef ik het u

435
00:32:30,779 --> 00:32:34,839
graag cadeau, zei ik. Op zekere dag zal het ongetwijfeld

436
00:32:34,859 --> 00:32:40,089
het uur van de verhelding aanwijzen. Ik had grote moeite

437
00:32:40,150 --> 00:32:43,509
om mijn twee vrienden de 18 frank te laten accepteren als

438
00:32:43,549 --> 00:32:48,329
betaling voor mijn verblijf en eten gedurende vijf dagen. Vriend

439
00:32:48,369 --> 00:32:52,660
Courtois verzuimde een halve dag werk om mij op 3 oktober

440
00:32:52,700 --> 00:32:55,980
aan boord van de postboot te brengen. Sindsdien heb ik

441
00:32:56,000 --> 00:33:00,539
hem drie brieven geschreven zonder antwoord. Ik veronderstel dat de

442
00:33:00,559 --> 00:33:04,990
politie de correspondentie tussen een burger en een anarchist beschouwt

443
00:33:05,049 --> 00:33:10,200
als een permanent gevaar voor de samenleving. Terwijl we met

444
00:33:10,240 --> 00:33:15,650
de postboot langs de duivelseilanden omvoeren, passeerden we de plaats

445
00:33:15,690 --> 00:33:21,349
waar de haaien het lijk van mijn broer Leonce hadden verscheurd.

446
00:33:21,369 --> 00:33:26,089
De vreselijke herinnering bracht de laatste tranen met zich mee

447
00:33:26,109 --> 00:33:28,380
die ik in Guyana heb vergoten. MUZIEK