WEBVTT 1 00:00:05.139 --> 00:00:10.019 U luistert naar De Duivelseilanden. Een luisterboek geschreven en verteld 2 00:00:10.060 --> 00:00:14.980 door Patrick Bernouw in een sounddesign van Antoine Derksen. Het 3 00:00:15.000 --> 00:00:18.760 verhaal van De Duivelseilanden, gebaseerd op de memoires van Eugène 4 00:00:18.820 --> 00:00:22.570 de Grave, is nu ook verschenen in boekvorm. Als paperback 5 00:00:22.609 --> 00:00:26.890 en als e-boek. Alle informatie in de show notes 6 00:00:28.149 --> 00:00:36.039 Hoofdstuk 14. Thuis. Aan boord van de koerier bevond zich een 7 00:00:36.079 --> 00:00:40.479 vrij groot aantal onderofficieren en mariniers van wie een aantal 8 00:00:40.500 --> 00:00:44.509 mij kende van de Duivelse eilanden. Een tweede stuurman van 9 00:00:44.530 --> 00:00:47.250 de marine, een aardig man wiens naam ik niet wil 10 00:00:47.270 --> 00:00:50.210 noemen om zijn promotie niet in de weg te staan, 11 00:00:50.229 --> 00:00:55.950 had Leons goed gekend. Iedereen heeft mij erg hartelijk ontvangen. 12 00:00:56.009 --> 00:01:00.429 Er waren nog enkele andere passagiers, blanken, mulatten en zwarten, 13 00:01:00.770 --> 00:01:05.140 en als toetje op de taart twee bewakers, Mitaar en Chambon, 14 00:01:05.180 --> 00:01:09.340 die met verlof gingen naar Frankrijk. Ze sleepten als een 15 00:01:09.359 --> 00:01:14.079 soort rariteiten hun wettige echtgenotes met zich mee, twee vreselijke 16 00:01:14.099 --> 00:01:17.730 zwarte vrouwen die de hele dag op een sofa-accordion lagen 17 00:01:17.750 --> 00:01:21.510 te spelen. Het toeval wilde dat ik aan tafel een 18 00:01:21.549 --> 00:01:25.290 plaats bij de bewakers kreeg toegewezen. Daar had ik geen 19 00:01:25.329 --> 00:01:28.560 zin in. De tweede stuurman, die ik al gauw ook 20 00:01:28.579 --> 00:01:31.819 mijn vriend mocht noemen, maakte een plaats naast hem vrij 21 00:01:31.859 --> 00:01:38.060 aan zijn tafel. Vele passagiers wilden mij leren kennen. Tegen 22 00:01:38.120 --> 00:01:41.859 iedereen zei ik stevast dit. Meneer, ik weet niet of 23 00:01:41.879 --> 00:01:44.159 het mijn gezicht is dat u bevalt of dat een 24 00:01:44.219 --> 00:01:47.859 andere reden u ertoe aanzet om met mij te komen praten, 25 00:01:47.879 --> 00:01:51.579 maar ik wil u waarschuwen. Ik ben Eugène de Grave, 26 00:01:51.620 --> 00:01:55.870 een gevangenen die pas een paar weken geleden is vrijgelaten. 27 00:01:55.890 --> 00:01:58.409 Het is waar dat ik veroordeeld werd zonder dat ik 28 00:01:58.430 --> 00:02:01.260 het verdiende. En het is aan u om dat te 29 00:02:01.299 --> 00:02:04.840 geloven of niet. Als u daarna nog kennis met mij 30 00:02:04.859 --> 00:02:08.180 wil maken, heb ik daar geen bezwaar tegen. Wilt u 31 00:02:08.199 --> 00:02:11.650 dat niet, dan kunnen we allebei onze eigen weg gaan 32 00:02:11.689 --> 00:02:15.830 zonder wrok. Er was geen enkele passagier met wie ik 33 00:02:15.870 --> 00:02:20.759 niet dagelijks de eer had een praatje te slaan. Mitaar 34 00:02:20.810 --> 00:02:24.490 en Chambon probeerden mij in een kwaad daglicht te stellen 35 00:02:24.530 --> 00:02:28.729 bij de passagiers, maar hun roddelpraatjes konden mij niet deren 36 00:02:28.750 --> 00:02:31.560 en het waren de bewakers zelf die al snel door 37 00:02:31.590 --> 00:02:35.759 alle passagiers werden gemeden als de pest. Toen probeerden ze 38 00:02:35.800 --> 00:02:39.340 hun gif uit op de tweede stuurman en verklapten hem 39 00:02:39.379 --> 00:02:42.969 dat ik niet alleen ooit een ter dood veroordeelde was geweest, 40 00:02:42.990 --> 00:02:47.650 maar ook een piraat en een moordenaar. Misschien kunnen jullie 41 00:02:47.689 --> 00:02:53.129 dat beter aan meneer De Grave gaan vertellen, antwoordde hij fijntjes. 42 00:02:53.169 --> 00:03:13.729 Dan kunnen we hier samen nog wat plezier aan beleven. 43 00:03:13.770 --> 00:03:18.030 We bleven twee dagen op Martinique. Hier heb ik jaren 44 00:03:18.069 --> 00:03:23.360 van vuiligheid op de duivelseilanden goed gemaakt. Ik dompelde mij 45 00:03:23.439 --> 00:03:26.979 onder in het heldere water, nam baden zoveel en zolang 46 00:03:27.020 --> 00:03:30.460 ik dat wilde. Op Martinique gingen we aan boord van 47 00:03:30.500 --> 00:03:35.319 de Lafayette, samen met een dertigtal soldaten uit de strafcompagnie. 48 00:03:35.370 --> 00:03:38.870 Wat zij me vertelden over hun leidensweg op Martinique, deed 49 00:03:38.909 --> 00:03:43.229 mij geloven dat er niet alleen op de duivelseilanden bewakerstuig 50 00:03:43.289 --> 00:03:48.539 actief was. We hadden een prachtige overtocht. Het leek alsof 51 00:03:48.580 --> 00:03:52.419 de zee met een van haar voormalige geliefden feest wilde 52 00:03:52.460 --> 00:03:59.550 vieren op haar blauwe golven. Eindelijk, Seine-Nazaire. Een sleeboot meerde 53 00:03:59.590 --> 00:04:06.210 aan en bracht enige nieuwsgierigen mee. Ik was teleurgesteld. Nog august, 54 00:04:06.229 --> 00:04:09.669 nog een lid van mijn verdedigingscomité was op de kade 55 00:04:09.710 --> 00:04:13.219 te bekennen. Een man stak zijn hand uit en zei 56 00:04:14.360 --> 00:04:18.759 Ik geloof dat u meneer de Grave bent? Ik ben Belg. 57 00:04:18.819 --> 00:04:22.660 Zonder hem te laten uitspreken schudde ik mijn landgenoot zo 58 00:04:22.680 --> 00:04:26.889 krachtig de hand dat hij een verraste kreet slaakte. Hij 59 00:04:26.930 --> 00:04:30.949 bleek Frits Lutens te zijn, een journalist die mij door 60 00:04:31.009 --> 00:04:35.970 Le Messager de Bruxelles tegemoet was gestuurd. Een heerschap drong 61 00:04:36.009 --> 00:04:40.850 zich plotseling aan ons op en maakte zich bekend als politiecommissaris. 62 00:04:40.889 --> 00:04:43.509 Kunt u mij volgen naar het bureau? Het is voor 63 00:04:43.550 --> 00:04:48.730 een simpele formaliteit. Om van deze vervelende kerel af te geraken, 64 00:04:48.769 --> 00:04:52.490 besloten Lutens en ik meteen met hem mee te gaan. 65 00:04:52.529 --> 00:04:56.649 De commissaris legde mij een document voor dat ik moest tekenen. 66 00:04:56.689 --> 00:04:59.500 Het wordt u verboden zich te vertonen in een aantal 67 00:04:59.540 --> 00:05:04.569 Franse steden en dorpen. Het was een lange lijst. Hoewel 68 00:05:04.610 --> 00:05:09.069 ik dacht toch wel enige aardrijkskundige kennis te bezitten, klonk 69 00:05:09.089 --> 00:05:12.529 het merendeel van de namen mij als un fouillis les 70 00:05:12.610 --> 00:05:16.579 ois in de oren. Dat wil zeggen als een volstrekt 71 00:05:16.639 --> 00:05:21.439 onbenoelig gehucht op het platteland. De formaliteit was niet meer 72 00:05:21.480 --> 00:05:27.699 dan een administratieve schurkenstreek. Toen president Loubet migratie verleende, zal 73 00:05:27.720 --> 00:05:30.259 hij er wellicht niet aan gedacht hebben mij ook meteen 74 00:05:30.300 --> 00:05:34.220 de toegang tot een waslijst Franse steden en dorpen te verbieden. 75 00:05:34.240 --> 00:05:38.870 Het was gewoon bureaucratische onzin. Als er één plaats was 76 00:05:38.910 --> 00:05:41.750 geweest waar ik mij beter niet had vertoond, dan toch 77 00:05:41.769 --> 00:05:47.329 wel Brest. En daarvoor kreeg ik geen verblijfsverbod. Nu goed, 78 00:05:47.370 --> 00:05:53.889 ook het verbod om Fouilly-les-Ois te bezoeken werd uiteindelijk opgegeven. Overigens, 79 00:05:54.370 --> 00:05:57.610 bezat ik nog slechts 10 cent om mee te reizen. Niet 80 00:05:57.649 --> 00:06:00.449 dat dit mij zorgen baarde, je bent een zeeman of 81 00:06:00.490 --> 00:06:03.470 je bent het niet. Ook zonder hulp van de politie 82 00:06:03.490 --> 00:06:07.250 zou ik wel de weg naar België gevonden hebben. Na 83 00:06:07.290 --> 00:06:10.910 het klusje bij de commissaris trokken we naar het postkantoor. 84 00:06:10.949 --> 00:06:13.529 Daar kreeg ik een brief van mijn broer August. Hij 85 00:06:13.569 --> 00:06:16.670 schreef mij dat hem door het Franse ministerie was meegedeeld 86 00:06:16.689 --> 00:06:21.050 dat ik, vergezeld van agenten, naar de Belgische grens gerepatrieerd 87 00:06:21.089 --> 00:06:25.480 zou worden. Omdat August niet met deze personen wilde reizen, 88 00:06:25.519 --> 00:06:29.819 zou hij me opwachten aan de Belgische grens bij Kevi. 89 00:06:29.879 --> 00:06:33.540 Aangezien het ministerie je naar België zal begeleiden, is het 90 00:06:33.560 --> 00:06:37.420 nutloos dat ik je geld stuur, schreef hij me. Maar 91 00:06:37.459 --> 00:06:40.600 op het ministerie bleken ze gelogen te hebben en niet 92 00:06:40.639 --> 00:06:44.720 voor de eerste keer. Zodra de leden van mijn verdedigingscomité 93 00:06:44.740 --> 00:06:48.100 wisten dat ik uit Guyana zou terugkeren, vroegen ze wanneer 94 00:06:48.139 --> 00:06:52.990 dat zou gebeuren. Ze wilden mij heel graag afhalen in Saint-Nazaire. 95 00:06:53.019 --> 00:06:55.990 Als reactie hierop ontvingen ze het bericht dat ik niet 96 00:06:56.029 --> 00:06:59.589 per postpoot zou terugkomen, maar dat ze per telegram op 97 00:06:59.610 --> 00:07:01.829 de hoogte zouden worden gesteld van de dag van mijn 98 00:07:01.870 --> 00:07:06.230 aankomst in Saint-Nazaire. Vertrouwend op het woord van een minister 99 00:07:06.269 --> 00:07:10.750 heeft het comité geen verdere actie ondernomen. Maar een waarschuwing 100 00:07:10.800 --> 00:07:13.720 per telegram hebben ze niet gekregen en zo ben ik 101 00:07:13.759 --> 00:07:18.139 in België aangekomen zonder dat mijn verdedigingscomité hiervan op de 102 00:07:18.180 --> 00:07:22.379 hoogte was. Frits Luttens was zo vriendelijk mij genoeg geld 103 00:07:22.399 --> 00:07:25.879 te lenen om mijn trein naar Brussel te betalen. Zelf 104 00:07:25.899 --> 00:07:29.050 zou hij me slechts vergezellen tot Parijs, waar hij moest 105 00:07:29.060 --> 00:07:32.850 wachten op verder orders van zijn krant. We werden naar 106 00:07:32.870 --> 00:07:37.449 het treinstation van Saint-Nazaire gebracht in een automobiel. Het is 107 00:07:37.509 --> 00:07:39.949 een van de dingen die mij het meest hebben verrast 108 00:07:39.990 --> 00:07:43.230 sinds ik de gevangenis verliet. Hoe kon dit waar zijn? 109 00:07:43.870 --> 00:07:47.910 Ik die op de duivelseilanden zo vaak als paard had gediend, 110 00:07:47.970 --> 00:07:53.009 liet mij nu door de paardenkracht van dit moderne rijtuig vervoeren. 111 00:07:53.069 --> 00:07:56.389 In Parijs stuurde ik een telegram naar mijn broer August 112 00:07:56.430 --> 00:07:59.069 om hem het tijdstip van mijn aankomst in Mons mee 113 00:07:59.100 --> 00:08:03.079 te delen. Zonder aan iets anders te denken nam August, 114 00:08:03.120 --> 00:08:06.740 samen met enkele familieleden, de eerste trein naar Mons en 115 00:08:06.800 --> 00:08:10.139 pas vanuit deze stad werd het comité op de hoogte 116 00:08:10.160 --> 00:08:22.389 gebracht van mijn aankomst. Lons. Zal mijn broer er zijn? 117 00:08:22.449 --> 00:08:25.670 Ik kijk angstig naar buiten. Probeer een bekend gezicht te 118 00:08:25.709 --> 00:08:30.569 ontwaren in de menigte. Duizend verwarde gedachten dwarrelen door mijn hoofd. 119 00:08:30.610 --> 00:08:33.889 In die massa volk kan ik geen enkele figuur onderscheiden. 120 00:08:33.929 --> 00:08:37.549 Het beeld is te wazig. Zal er dan weer geen 121 00:08:37.590 --> 00:08:40.769 vriendelijke hand zijn om te schudden? Maar al deze mensen 122 00:08:40.809 --> 00:08:44.929 zijn vrienden. Het zijn allemaal broers van mij. Het zijn Belgen. 123 00:08:44.970 --> 00:08:49.809 Waarom kijken ze dan zo onverschillig? Ah, maar nu springen 124 00:08:49.830 --> 00:08:52.269 ze me in de nek. Ze kussen me en ze 125 00:08:52.289 --> 00:08:55.759 kussen me nog eens en nog eens. Terwijl de vreugdetranen 126 00:08:55.820 --> 00:08:59.059 over mijn wangen rollen en over hun wangen rollen. En 127 00:08:59.100 --> 00:09:03.330 mijn zus Marie, mijn zus Leonie, mijn broer August. Mijn god, 128 00:09:03.350 --> 00:09:07.039 wat ben ik blij. MUZIEK Laten we snel in de 129 00:09:07.070 --> 00:09:10.909 treinwagon stappen. We zijn niet helemaal gelukkig als we niet 130 00:09:10.950 --> 00:09:15.750 alleen zijn. Er is niets egoïsterser dan geluk. Ze nemen 131 00:09:15.789 --> 00:09:18.909 me mee in hun rijtuigeerste klas. Een onbekende dame is 132 00:09:18.929 --> 00:09:22.330 zo vriendelijk om het bordje dames te verwijderen, zodat we 133 00:09:22.370 --> 00:09:25.610 allemaal bij elkaar kunnen blijven. Misschien heb ik haar niet 134 00:09:25.629 --> 00:09:29.769 genoeg bedankt voor haar vriendelijkheid. En dan omhelzen we elkaar 135 00:09:29.809 --> 00:09:32.590 nog eens, want we zijn zo blij om elkaar eindelijk 136 00:09:32.629 --> 00:09:36.899 weer te zien. En we praten... We willen alles in 137 00:09:36.990 --> 00:09:41.210 één keer vertellen. Ik glimlach nu om mijn grootste lijden. 138 00:09:42.269 --> 00:09:48.029 En we rouwen samen om onze doden. Zij die helaas 139 00:09:48.070 --> 00:09:52.490 deze mooie dag niet meer kunnen meemaken. En zo komen 140 00:09:52.529 --> 00:09:58.279 we aan, glimlachend, gearmd in Brussel. Nog een laatste kus 141 00:09:58.320 --> 00:10:01.480 om de tranen weg te vegen. Eindelijk, eindelijk zet ik 142 00:10:01.519 --> 00:10:07.100 voet op geboortegrond. Het hele comité staat op het perron. 143 00:10:07.129 --> 00:10:10.759 Ze hebben niemand op de hoogte gebracht van mijn komst, 144 00:10:10.799 --> 00:10:14.159 maar wie deze bekende heren zo bij elkaar ziet staan, 145 00:10:14.200 --> 00:10:17.320 vermoedt meteen dat er nieuws is over de gebroeders, de 146 00:10:17.360 --> 00:10:21.549 graven of toch een ervan. Er staat dus een behoorlijk 147 00:10:21.570 --> 00:10:24.830 grote menigte bij de uitgang. Ik moet nog kennis maken 148 00:10:24.850 --> 00:10:27.990 met de felste van mijn verdedigers, de heer Goumet, de 149 00:10:28.029 --> 00:10:30.230 eerste Belg die de waarheid naar het hoofd van de 150 00:10:30.250 --> 00:10:33.980 rechters in Brest heeft geslingerd. Ze zijn onschuldig. Zij die 151 00:10:34.000 --> 00:10:39.019 u zojuist ter dood hebt veroordeeld, zij zijn onschuldig. Iedereen 152 00:10:39.059 --> 00:10:44.940 is daar. En zo gelukkig zijn ze. Zo gelukkig als ik. 153 00:10:44.980 --> 00:10:49.279 Mijn dappere vrienden. Ik werp me in hun armen, kan 154 00:10:49.320 --> 00:10:56.090 nauwelijks praten, wil alleen maar huilen. Die goede Carlos huilt ook. 155 00:10:56.120 --> 00:10:59.330 Maar laat toch iedereen lachen als hij zegt, nu we 156 00:10:59.350 --> 00:11:03.110 jou weer onder ons hebben, mijn jongen, zijn we allemaal gelukkig, 157 00:11:03.149 --> 00:11:06.009 maar me dunkt dat we toch niet helemaal gelukkig kunnen 158 00:11:06.070 --> 00:11:10.330 zijn zonder champagne. Kom maar gauw mee. De flessen pommerie 159 00:11:10.370 --> 00:11:13.649 grin van het bovenste beste jaar tachtig staan al op 160 00:11:13.710 --> 00:11:20.419 ons te wachten. We lopen. Naar de uitgang, naar de landouwerkoetsen. 161 00:11:20.440 --> 00:11:25.679 De menigte valt stil. Alle ogen kijken naar de onschuldige veroordeelde. 162 00:11:25.740 --> 00:11:30.580 Iemand herkent mij en roept, lang leven de graven. Honderden 163 00:11:30.639 --> 00:11:33.879 stemmen herhalen de kreet tot de rijtuigen ons aan het 164 00:11:34.000 --> 00:11:39.460 zicht en de ovasies onttrekken. Ik ben verbijsterd, versuft. Ik 165 00:11:39.500 --> 00:11:44.419 kan alleen maar zwaaien en stom reageren. Dank je, mijn vrienden, 166 00:11:44.460 --> 00:11:48.590 dank je. Ik word gevierd alsof ik als overwinnaar ben 167 00:11:48.610 --> 00:11:53.139 teruggekeerd na heroïsche wapenfeiten. En ik heb alleen maar geleden. 168 00:11:53.159 --> 00:12:35.539 MUZIEK In het lokaal van het comité zijn we bijna alleen. 169 00:12:35.600 --> 00:12:38.740 Er zijn wel een paar journalisten, maar die stellen zich 170 00:12:38.779 --> 00:12:45.210 zo discreet op dat we nauwelijks iets van hun aanwezigheid merken. Brieven, kaarten, bloemen, 171 00:12:45.250 --> 00:12:50.889 hele boeketten stromen hier al toe. Vrienden, vreemden van gisteren 172 00:12:50.929 --> 00:12:55.669 sturen mij hun blijken van medeleven. In Boom is een 173 00:12:55.730 --> 00:13:00.269 lawine van brieven en bloemen op gang gekomen, vertelt men mij. 174 00:13:00.309 --> 00:13:03.960 Als mijn moeder en die arme lions er nog waren geweest, 175 00:13:04.000 --> 00:13:07.759 dan had ik alles kunnen vergeten. Een van de getuigenissen 176 00:13:07.779 --> 00:13:12.559 die mij veel plezier hebben gedaan en tegelijkertijd verschrikkelijke herinneringen 177 00:13:12.600 --> 00:13:16.320 hebben opgeroepen, is een brief van de voormalige kapelaan van 178 00:13:16.340 --> 00:13:21.970 de gevangenis van Brest, Pater Foulet. Hij feliciteerde mij, noemde 179 00:13:21.990 --> 00:13:27.029 mij zijn dierbare vriend... en drukte nogmaals zijn medeleven uit, 180 00:13:27.070 --> 00:13:33.559 zijn spijt voor Leonce, zijn afkeer voor Mireille. Vanuit het commissiegebouw, 181 00:13:33.580 --> 00:13:36.340 waar ik de heer Gommé de ketting heb gegeven, die 182 00:13:36.360 --> 00:13:40.139 ik twee jaar heb gedragen, neemt Carlos ons allemaal mee 183 00:13:40.179 --> 00:13:44.750 naar het Grand Hotel, waar we vrolijk feest vieren. Mijn 184 00:13:44.769 --> 00:13:48.730 vrienden willen mij in Brussel houden. Ik weiger. Er is 185 00:13:48.769 --> 00:13:52.049 een dorp dat mij aantrekt. Het dorp waar mijn oude 186 00:13:52.090 --> 00:13:56.840 moeder stierf van verdriet. Dat is waar ik wil wonen. 187 00:13:56.879 --> 00:14:00.139 Dat is waar ik wil huilen bij haar graf. Dat 188 00:14:00.200 --> 00:14:05.879 is waar ik hoop te sterven. Zodra ik een boom aankom, 189 00:14:05.919 --> 00:14:09.159 knijp ik er tussenuit. Ik laat mijn broer en zijn 190 00:14:09.200 --> 00:14:14.049 gezin achter hem vliegen naar het kerkhof. Bij haar graf 191 00:14:14.110 --> 00:14:20.070 huil ik een hele tijd. Tot mij een vreemd gevoel bekruipt. 192 00:14:20.090 --> 00:14:22.980 Het is alsof ik niet meer van deze wereld ben. 193 00:14:24.330 --> 00:14:27.889 Een havering doet me trillen wanneer ik de lieve stem 194 00:14:27.929 --> 00:14:45.210 van mijn moeder herken die me zegt, arme jongen, arm kind. Boom, 8 december 1899.