Speaker 2: U luistert naar De Duivelseilanden. Een luisterboek geschreven en verteld
Speaker 2: door Patrick Bernouw in een sounddesign van Antoine Derksen. Het
Speaker 2: verhaal van De Duivelseilanden, gebaseerd op de memoires van Eugène
Speaker 2: de Grave, is nu ook verschenen in boekvorm. Als paperback
Speaker 2: en als e-boek. Alle informatie in de show notes
Speaker 3: Hoofdstuk 14. Thuis. Aan boord van de koerier bevond zich een
Speaker 3: vrij groot aantal onderofficieren en mariniers van wie een aantal
Speaker 3: mij kende van de Duivelse eilanden. Een tweede stuurman van
Speaker 3: de marine, een aardig man wiens naam ik niet wil
Speaker 3: noemen om zijn promotie niet in de weg te staan,
Speaker 3: had Leons goed gekend. Iedereen heeft mij erg hartelijk ontvangen.
Speaker 3: Er waren nog enkele andere passagiers, blanken, mulatten en zwarten,
Speaker 3: en als toetje op de taart twee bewakers, Mitaar en Chambon,
Speaker 3: die met verlof gingen naar Frankrijk. Ze sleepten als een
Speaker 3: soort rariteiten hun wettige echtgenotes met zich mee, twee vreselijke
Speaker 3: zwarte vrouwen die de hele dag op een sofa-accordion lagen
Speaker 3: te spelen. Het toeval wilde dat ik aan tafel een
Speaker 3: plaats bij de bewakers kreeg toegewezen. Daar had ik geen
Speaker 3: zin in. De tweede stuurman, die ik al gauw ook
Speaker 3: mijn vriend mocht noemen, maakte een plaats naast hem vrij
Speaker 3: aan zijn tafel. Vele passagiers wilden mij leren kennen. Tegen
Speaker 3: iedereen zei ik stevast dit. Meneer, ik weet niet of
Speaker 3: het mijn gezicht is dat u bevalt of dat een
Speaker 3: andere reden u ertoe aanzet om met mij te komen praten,
Speaker 3: maar ik wil u waarschuwen. Ik ben Eugène de Grave,
Speaker 3: een gevangenen die pas een paar weken geleden is vrijgelaten.
Speaker 3: Het is waar dat ik veroordeeld werd zonder dat ik
Speaker 3: het verdiende. En het is aan u om dat te
Speaker 3: geloven of niet. Als u daarna nog kennis met mij
Speaker 3: wil maken, heb ik daar geen bezwaar tegen. Wilt u
Speaker 3: dat niet, dan kunnen we allebei onze eigen weg gaan
Speaker 3: zonder wrok. Er was geen enkele passagier met wie ik
Speaker 3: niet dagelijks de eer had een praatje te slaan. Mitaar
Speaker 3: en Chambon probeerden mij in een kwaad daglicht te stellen
Speaker 3: bij de passagiers, maar hun roddelpraatjes konden mij niet deren
Speaker 3: en het waren de bewakers zelf die al snel door
Speaker 3: alle passagiers werden gemeden als de pest. Toen probeerden ze
Speaker 3: hun gif uit op de tweede stuurman en verklapten hem
Speaker 3: dat ik niet alleen ooit een ter dood veroordeelde was geweest,
Speaker 3: maar ook een piraat en een moordenaar. Misschien kunnen jullie
Speaker 3: dat beter aan meneer De Grave gaan vertellen, antwoordde hij fijntjes.
Speaker 3: Dan kunnen we hier samen nog wat plezier aan beleven.
Speaker 3: We bleven twee dagen op Martinique. Hier heb ik jaren
Speaker 3: van vuiligheid op de duivelseilanden goed gemaakt. Ik dompelde mij
Speaker 3: onder in het heldere water, nam baden zoveel en zolang
Speaker 3: ik dat wilde. Op Martinique gingen we aan boord van
Speaker 3: de Lafayette, samen met een dertigtal soldaten uit de strafcompagnie.
Speaker 3: Wat zij me vertelden over hun leidensweg op Martinique, deed
Speaker 3: mij geloven dat er niet alleen op de duivelseilanden bewakerstuig
Speaker 3: actief was. We hadden een prachtige overtocht. Het leek alsof
Speaker 3: de zee met een van haar voormalige geliefden feest wilde
Speaker 3: vieren op haar blauwe golven. Eindelijk, Seine-Nazaire. Een sleeboot meerde
Speaker 3: aan en bracht enige nieuwsgierigen mee. Ik was teleurgesteld. Nog august,
Speaker 3: nog een lid van mijn verdedigingscomité was op de kade
Speaker 3: te bekennen. Een man stak zijn hand uit en zei
Speaker 3: Ik geloof dat u meneer de Grave bent? Ik ben Belg.
Speaker 3: Zonder hem te laten uitspreken schudde ik mijn landgenoot zo
Speaker 3: krachtig de hand dat hij een verraste kreet slaakte. Hij
Speaker 3: bleek Frits Lutens te zijn, een journalist die mij door
Speaker 3: Le Messager de Bruxelles tegemoet was gestuurd. Een heerschap drong
Speaker 3: zich plotseling aan ons op en maakte zich bekend als politiecommissaris.
Speaker 3: Kunt u mij volgen naar het bureau? Het is voor
Speaker 3: een simpele formaliteit. Om van deze vervelende kerel af te geraken,
Speaker 3: besloten Lutens en ik meteen met hem mee te gaan.
Speaker 3: De commissaris legde mij een document voor dat ik moest tekenen.
Speaker 3: Het wordt u verboden zich te vertonen in een aantal
Speaker 3: Franse steden en dorpen. Het was een lange lijst. Hoewel
Speaker 3: ik dacht toch wel enige aardrijkskundige kennis te bezitten, klonk
Speaker 3: het merendeel van de namen mij als un fouillis les
Speaker 3: ois in de oren. Dat wil zeggen als een volstrekt
Speaker 3: onbenoelig gehucht op het platteland. De formaliteit was niet meer
Speaker 3: dan een administratieve schurkenstreek. Toen president Loubet migratie verleende, zal
Speaker 3: hij er wellicht niet aan gedacht hebben mij ook meteen
Speaker 3: de toegang tot een waslijst Franse steden en dorpen te verbieden.
Speaker 3: Het was gewoon bureaucratische onzin. Als er één plaats was
Speaker 3: geweest waar ik mij beter niet had vertoond, dan toch
Speaker 3: wel Brest. En daarvoor kreeg ik geen verblijfsverbod. Nu goed,
Speaker 3: ook het verbod om Fouilly-les-Ois te bezoeken werd uiteindelijk opgegeven. Overigens,
Speaker 3: bezat ik nog slechts 10 cent om mee te reizen. Niet
Speaker 3: dat dit mij zorgen baarde, je bent een zeeman of
Speaker 3: je bent het niet. Ook zonder hulp van de politie
Speaker 3: zou ik wel de weg naar België gevonden hebben. Na
Speaker 3: het klusje bij de commissaris trokken we naar het postkantoor.
Speaker 3: Daar kreeg ik een brief van mijn broer August. Hij
Speaker 3: schreef mij dat hem door het Franse ministerie was meegedeeld
Speaker 3: dat ik, vergezeld van agenten, naar de Belgische grens gerepatrieerd
Speaker 3: zou worden. Omdat August niet met deze personen wilde reizen,
Speaker 3: zou hij me opwachten aan de Belgische grens bij Kevi.
Speaker 3: Aangezien het ministerie je naar België zal begeleiden, is het
Speaker 3: nutloos dat ik je geld stuur, schreef hij me. Maar
Speaker 3: op het ministerie bleken ze gelogen te hebben en niet
Speaker 3: voor de eerste keer. Zodra de leden van mijn verdedigingscomité
Speaker 3: wisten dat ik uit Guyana zou terugkeren, vroegen ze wanneer
Speaker 3: dat zou gebeuren. Ze wilden mij heel graag afhalen in Saint-Nazaire.
Speaker 3: Als reactie hierop ontvingen ze het bericht dat ik niet
Speaker 3: per postpoot zou terugkomen, maar dat ze per telegram op
Speaker 3: de hoogte zouden worden gesteld van de dag van mijn
Speaker 3: aankomst in Saint-Nazaire. Vertrouwend op het woord van een minister
Speaker 3: heeft het comité geen verdere actie ondernomen. Maar een waarschuwing
Speaker 3: per telegram hebben ze niet gekregen en zo ben ik
Speaker 3: in België aangekomen zonder dat mijn verdedigingscomité hiervan op de
Speaker 3: hoogte was. Frits Luttens was zo vriendelijk mij genoeg geld
Speaker 3: te lenen om mijn trein naar Brussel te betalen. Zelf
Speaker 3: zou hij me slechts vergezellen tot Parijs, waar hij moest
Speaker 3: wachten op verder orders van zijn krant. We werden naar
Speaker 3: het treinstation van Saint-Nazaire gebracht in een automobiel. Het is
Speaker 3: een van de dingen die mij het meest hebben verrast
Speaker 3: sinds ik de gevangenis verliet. Hoe kon dit waar zijn?
Speaker 3: Ik die op de duivelseilanden zo vaak als paard had gediend,
Speaker 3: liet mij nu door de paardenkracht van dit moderne rijtuig vervoeren.
Speaker 3: In Parijs stuurde ik een telegram naar mijn broer August
Speaker 3: om hem het tijdstip van mijn aankomst in Mons mee
Speaker 3: te delen. Zonder aan iets anders te denken nam August,
Speaker 3: samen met enkele familieleden, de eerste trein naar Mons en
Speaker 3: pas vanuit deze stad werd het comité op de hoogte
Speaker 3: gebracht van mijn aankomst. Lons. Zal mijn broer er zijn?
Speaker 3: Ik kijk angstig naar buiten. Probeer een bekend gezicht te
Speaker 3: ontwaren in de menigte. Duizend verwarde gedachten dwarrelen door mijn hoofd.
Speaker 3: In die massa volk kan ik geen enkele figuur onderscheiden.
Speaker 3: Het beeld is te wazig. Zal er dan weer geen
Speaker 3: vriendelijke hand zijn om te schudden? Maar al deze mensen
Speaker 3: zijn vrienden. Het zijn allemaal broers van mij. Het zijn Belgen.
Speaker 3: Waarom kijken ze dan zo onverschillig? Ah, maar nu springen
Speaker 3: ze me in de nek. Ze kussen me en ze
Speaker 3: kussen me nog eens en nog eens. Terwijl de vreugdetranen
Speaker 3: over mijn wangen rollen en over hun wangen rollen. En
Speaker 3: mijn zus Marie, mijn zus Leonie, mijn broer August. Mijn god,
Speaker 3: wat ben ik blij. MUZIEK Laten we snel in de
Speaker 3: treinwagon stappen. We zijn niet helemaal gelukkig als we niet
Speaker 3: alleen zijn. Er is niets egoïsterser dan geluk. Ze nemen
Speaker 3: me mee in hun rijtuigeerste klas. Een onbekende dame is
Speaker 3: zo vriendelijk om het bordje dames te verwijderen, zodat we
Speaker 3: allemaal bij elkaar kunnen blijven. Misschien heb ik haar niet
Speaker 3: genoeg bedankt voor haar vriendelijkheid. En dan omhelzen we elkaar
Speaker 3: nog eens, want we zijn zo blij om elkaar eindelijk
Speaker 3: weer te zien. En we praten... We willen alles in
Speaker 3: één keer vertellen. Ik glimlach nu om mijn grootste lijden.
Speaker 3: En we rouwen samen om onze doden. Zij die helaas
Speaker 3: deze mooie dag niet meer kunnen meemaken. En zo komen
Speaker 3: we aan, glimlachend, gearmd in Brussel. Nog een laatste kus
Speaker 3: om de tranen weg te vegen. Eindelijk, eindelijk zet ik
Speaker 3: voet op geboortegrond. Het hele comité staat op het perron.
Speaker 3: Ze hebben niemand op de hoogte gebracht van mijn komst,
Speaker 3: maar wie deze bekende heren zo bij elkaar ziet staan,
Speaker 3: vermoedt meteen dat er nieuws is over de gebroeders, de
Speaker 3: graven of toch een ervan. Er staat dus een behoorlijk
Speaker 3: grote menigte bij de uitgang. Ik moet nog kennis maken
Speaker 3: met de felste van mijn verdedigers, de heer Goumet, de
Speaker 3: eerste Belg die de waarheid naar het hoofd van de
Speaker 3: rechters in Brest heeft geslingerd. Ze zijn onschuldig. Zij die
Speaker 3: u zojuist ter dood hebt veroordeeld, zij zijn onschuldig. Iedereen
Speaker 3: is daar. En zo gelukkig zijn ze. Zo gelukkig als ik.
Speaker 3: Mijn dappere vrienden. Ik werp me in hun armen, kan
Speaker 3: nauwelijks praten, wil alleen maar huilen. Die goede Carlos huilt ook.
Speaker 3: Maar laat toch iedereen lachen als hij zegt, nu we
Speaker 3: jou weer onder ons hebben, mijn jongen, zijn we allemaal gelukkig,
Speaker 3: maar me dunkt dat we toch niet helemaal gelukkig kunnen
Speaker 3: zijn zonder champagne. Kom maar gauw mee. De flessen pommerie
Speaker 3: grin van het bovenste beste jaar tachtig staan al op
Speaker 3: ons te wachten. We lopen. Naar de uitgang, naar de landouwerkoetsen.
Speaker 3: De menigte valt stil. Alle ogen kijken naar de onschuldige veroordeelde.
Speaker 3: Iemand herkent mij en roept, lang leven de graven. Honderden
Speaker 3: stemmen herhalen de kreet tot de rijtuigen ons aan het
Speaker 3: zicht en de ovasies onttrekken. Ik ben verbijsterd, versuft. Ik
Speaker 3: kan alleen maar zwaaien en stom reageren. Dank je, mijn vrienden,
Speaker 3: dank je. Ik word gevierd alsof ik als overwinnaar ben
Speaker 3: teruggekeerd na heroïsche wapenfeiten. En ik heb alleen maar geleden.
Speaker 3: MUZIEK In het lokaal van het comité zijn we bijna alleen.
Speaker 3: Er zijn wel een paar journalisten, maar die stellen zich
Speaker 3: zo discreet op dat we nauwelijks iets van hun aanwezigheid merken. Brieven, kaarten, bloemen,
Speaker 3: hele boeketten stromen hier al toe. Vrienden, vreemden van gisteren
Speaker 3: sturen mij hun blijken van medeleven. In Boom is een
Speaker 3: lawine van brieven en bloemen op gang gekomen, vertelt men mij.
Speaker 3: Als mijn moeder en die arme lions er nog waren geweest,
Speaker 3: dan had ik alles kunnen vergeten. Een van de getuigenissen
Speaker 3: die mij veel plezier hebben gedaan en tegelijkertijd verschrikkelijke herinneringen
Speaker 3: hebben opgeroepen, is een brief van de voormalige kapelaan van
Speaker 3: de gevangenis van Brest, Pater Foulet. Hij feliciteerde mij, noemde
Speaker 3: mij zijn dierbare vriend... en drukte nogmaals zijn medeleven uit,
Speaker 3: zijn spijt voor Leonce, zijn afkeer voor Mireille. Vanuit het commissiegebouw,
Speaker 3: waar ik de heer Gommé de ketting heb gegeven, die
Speaker 3: ik twee jaar heb gedragen, neemt Carlos ons allemaal mee
Speaker 3: naar het Grand Hotel, waar we vrolijk feest vieren. Mijn
Speaker 3: vrienden willen mij in Brussel houden. Ik weiger. Er is
Speaker 3: een dorp dat mij aantrekt. Het dorp waar mijn oude
Speaker 3: moeder stierf van verdriet. Dat is waar ik wil wonen.
Speaker 3: Dat is waar ik wil huilen bij haar graf. Dat
Speaker 3: is waar ik hoop te sterven. Zodra ik een boom aankom,
Speaker 3: knijp ik er tussenuit. Ik laat mijn broer en zijn
Speaker 3: gezin achter hem vliegen naar het kerkhof. Bij haar graf
Speaker 3: huil ik een hele tijd. Tot mij een vreemd gevoel bekruipt.
Speaker 3: Het is alsof ik niet meer van deze wereld ben.
Speaker 3: Een havering doet me trillen wanneer ik de lieve stem
Speaker 3: van mijn moeder herken die me zegt, arme jongen, arm kind. Boom, 8 december 1899.