1
00:00:05,139 --> 00:00:10,019
Speaker 2: U luistert naar De Duivelseilanden. Een luisterboek geschreven en verteld

2
00:00:10,060 --> 00:00:14,980
door Patrick Bernouw in een sounddesign van Antoine Derksen. Het

3
00:00:15,000 --> 00:00:18,760
verhaal van De Duivelseilanden, gebaseerd op de memoires van Eugène

4
00:00:18,820 --> 00:00:22,570
de Grave, is nu ook verschenen in boekvorm. Als paperback

5
00:00:22,609 --> 00:00:26,890
en als e-boek. Alle informatie in de show notes

6
00:00:28,149 --> 00:00:36,039
Speaker 3: Hoofdstuk 14. Thuis. Aan boord van de koerier bevond zich een

7
00:00:36,079 --> 00:00:40,479
vrij groot aantal onderofficieren en mariniers van wie een aantal

8
00:00:40,500 --> 00:00:44,509
mij kende van de Duivelse eilanden. Een tweede stuurman van

9
00:00:44,530 --> 00:00:47,250
de marine, een aardig man wiens naam ik niet wil

10
00:00:47,270 --> 00:00:50,210
noemen om zijn promotie niet in de weg te staan,

11
00:00:50,229 --> 00:00:55,950
had Leons goed gekend. Iedereen heeft mij erg hartelijk ontvangen.

12
00:00:56,009 --> 00:01:00,429
Er waren nog enkele andere passagiers, blanken, mulatten en zwarten,

13
00:01:00,770 --> 00:01:05,140
en als toetje op de taart twee bewakers, Mitaar en Chambon,

14
00:01:05,180 --> 00:01:09,340
die met verlof gingen naar Frankrijk. Ze sleepten als een

15
00:01:09,359 --> 00:01:14,079
soort rariteiten hun wettige echtgenotes met zich mee, twee vreselijke

16
00:01:14,099 --> 00:01:17,730
zwarte vrouwen die de hele dag op een sofa-accordion lagen

17
00:01:17,750 --> 00:01:21,510
te spelen. Het toeval wilde dat ik aan tafel een

18
00:01:21,549 --> 00:01:25,290
plaats bij de bewakers kreeg toegewezen. Daar had ik geen

19
00:01:25,329 --> 00:01:28,560
zin in. De tweede stuurman, die ik al gauw ook

20
00:01:28,579 --> 00:01:31,819
mijn vriend mocht noemen, maakte een plaats naast hem vrij

21
00:01:31,859 --> 00:01:38,060
aan zijn tafel. Vele passagiers wilden mij leren kennen. Tegen

22
00:01:38,120 --> 00:01:41,859
iedereen zei ik stevast dit. Meneer, ik weet niet of

23
00:01:41,879 --> 00:01:44,159
het mijn gezicht is dat u bevalt of dat een

24
00:01:44,219 --> 00:01:47,859
andere reden u ertoe aanzet om met mij te komen praten,

25
00:01:47,879 --> 00:01:51,579
maar ik wil u waarschuwen. Ik ben Eugène de Grave,

26
00:01:51,620 --> 00:01:55,870
een gevangenen die pas een paar weken geleden is vrijgelaten.

27
00:01:55,890 --> 00:01:58,409
Het is waar dat ik veroordeeld werd zonder dat ik

28
00:01:58,430 --> 00:02:01,260
het verdiende. En het is aan u om dat te

29
00:02:01,299 --> 00:02:04,840
geloven of niet. Als u daarna nog kennis met mij

30
00:02:04,859 --> 00:02:08,180
wil maken, heb ik daar geen bezwaar tegen. Wilt u

31
00:02:08,199 --> 00:02:11,650
dat niet, dan kunnen we allebei onze eigen weg gaan

32
00:02:11,689 --> 00:02:15,830
zonder wrok. Er was geen enkele passagier met wie ik

33
00:02:15,870 --> 00:02:20,759
niet dagelijks de eer had een praatje te slaan. Mitaar

34
00:02:20,810 --> 00:02:24,490
en Chambon probeerden mij in een kwaad daglicht te stellen

35
00:02:24,530 --> 00:02:28,729
bij de passagiers, maar hun roddelpraatjes konden mij niet deren

36
00:02:28,750 --> 00:02:31,560
en het waren de bewakers zelf die al snel door

37
00:02:31,590 --> 00:02:35,759
alle passagiers werden gemeden als de pest. Toen probeerden ze

38
00:02:35,800 --> 00:02:39,340
hun gif uit op de tweede stuurman en verklapten hem

39
00:02:39,379 --> 00:02:42,969
dat ik niet alleen ooit een ter dood veroordeelde was geweest,

40
00:02:42,990 --> 00:02:47,650
maar ook een piraat en een moordenaar. Misschien kunnen jullie

41
00:02:47,689 --> 00:02:53,129
dat beter aan meneer De Grave gaan vertellen, antwoordde hij fijntjes.

42
00:02:53,169 --> 00:03:13,729
Dan kunnen we hier samen nog wat plezier aan beleven.

43
00:03:13,770 --> 00:03:18,030
We bleven twee dagen op Martinique. Hier heb ik jaren

44
00:03:18,069 --> 00:03:23,360
van vuiligheid op de duivelseilanden goed gemaakt. Ik dompelde mij

45
00:03:23,439 --> 00:03:26,979
onder in het heldere water, nam baden zoveel en zolang

46
00:03:27,020 --> 00:03:30,460
ik dat wilde. Op Martinique gingen we aan boord van

47
00:03:30,500 --> 00:03:35,319
de Lafayette, samen met een dertigtal soldaten uit de strafcompagnie.

48
00:03:35,370 --> 00:03:38,870
Wat zij me vertelden over hun leidensweg op Martinique, deed

49
00:03:38,909 --> 00:03:43,229
mij geloven dat er niet alleen op de duivelseilanden bewakerstuig

50
00:03:43,289 --> 00:03:48,539
actief was. We hadden een prachtige overtocht. Het leek alsof

51
00:03:48,580 --> 00:03:52,419
de zee met een van haar voormalige geliefden feest wilde

52
00:03:52,460 --> 00:03:59,550
vieren op haar blauwe golven. Eindelijk, Seine-Nazaire. Een sleeboot meerde

53
00:03:59,590 --> 00:04:06,210
aan en bracht enige nieuwsgierigen mee. Ik was teleurgesteld. Nog august,

54
00:04:06,229 --> 00:04:09,669
nog een lid van mijn verdedigingscomité was op de kade

55
00:04:09,710 --> 00:04:13,219
te bekennen. Een man stak zijn hand uit en zei

56
00:04:14,360 --> 00:04:18,759
Ik geloof dat u meneer de Grave bent? Ik ben Belg.

57
00:04:18,819 --> 00:04:22,660
Zonder hem te laten uitspreken schudde ik mijn landgenoot zo

58
00:04:22,680 --> 00:04:26,889
krachtig de hand dat hij een verraste kreet slaakte. Hij

59
00:04:26,930 --> 00:04:30,949
bleek Frits Lutens te zijn, een journalist die mij door

60
00:04:31,009 --> 00:04:35,970
Le Messager de Bruxelles tegemoet was gestuurd. Een heerschap drong

61
00:04:36,009 --> 00:04:40,850
zich plotseling aan ons op en maakte zich bekend als politiecommissaris.

62
00:04:40,889 --> 00:04:43,509
Kunt u mij volgen naar het bureau? Het is voor

63
00:04:43,550 --> 00:04:48,730
een simpele formaliteit. Om van deze vervelende kerel af te geraken,

64
00:04:48,769 --> 00:04:52,490
besloten Lutens en ik meteen met hem mee te gaan.

65
00:04:52,529 --> 00:04:56,649
De commissaris legde mij een document voor dat ik moest tekenen.

66
00:04:56,689 --> 00:04:59,500
Het wordt u verboden zich te vertonen in een aantal

67
00:04:59,540 --> 00:05:04,569
Franse steden en dorpen. Het was een lange lijst. Hoewel

68
00:05:04,610 --> 00:05:09,069
ik dacht toch wel enige aardrijkskundige kennis te bezitten, klonk

69
00:05:09,089 --> 00:05:12,529
het merendeel van de namen mij als un fouillis les

70
00:05:12,610 --> 00:05:16,579
ois in de oren. Dat wil zeggen als een volstrekt

71
00:05:16,639 --> 00:05:21,439
onbenoelig gehucht op het platteland. De formaliteit was niet meer

72
00:05:21,480 --> 00:05:27,699
dan een administratieve schurkenstreek. Toen president Loubet migratie verleende, zal

73
00:05:27,720 --> 00:05:30,259
hij er wellicht niet aan gedacht hebben mij ook meteen

74
00:05:30,300 --> 00:05:34,220
de toegang tot een waslijst Franse steden en dorpen te verbieden.

75
00:05:34,240 --> 00:05:38,870
Het was gewoon bureaucratische onzin. Als er één plaats was

76
00:05:38,910 --> 00:05:41,750
geweest waar ik mij beter niet had vertoond, dan toch

77
00:05:41,769 --> 00:05:47,329
wel Brest. En daarvoor kreeg ik geen verblijfsverbod. Nu goed,

78
00:05:47,370 --> 00:05:53,889
ook het verbod om Fouilly-les-Ois te bezoeken werd uiteindelijk opgegeven. Overigens,

79
00:05:54,370 --> 00:05:57,610
bezat ik nog slechts 10 cent om mee te reizen. Niet

80
00:05:57,649 --> 00:06:00,449
dat dit mij zorgen baarde, je bent een zeeman of

81
00:06:00,490 --> 00:06:03,470
je bent het niet. Ook zonder hulp van de politie

82
00:06:03,490 --> 00:06:07,250
zou ik wel de weg naar België gevonden hebben. Na

83
00:06:07,290 --> 00:06:10,910
het klusje bij de commissaris trokken we naar het postkantoor.

84
00:06:10,949 --> 00:06:13,529
Daar kreeg ik een brief van mijn broer August. Hij

85
00:06:13,569 --> 00:06:16,670
schreef mij dat hem door het Franse ministerie was meegedeeld

86
00:06:16,689 --> 00:06:21,050
dat ik, vergezeld van agenten, naar de Belgische grens gerepatrieerd

87
00:06:21,089 --> 00:06:25,480
zou worden. Omdat August niet met deze personen wilde reizen,

88
00:06:25,519 --> 00:06:29,819
zou hij me opwachten aan de Belgische grens bij Kevi.

89
00:06:29,879 --> 00:06:33,540
Aangezien het ministerie je naar België zal begeleiden, is het

90
00:06:33,560 --> 00:06:37,420
nutloos dat ik je geld stuur, schreef hij me. Maar

91
00:06:37,459 --> 00:06:40,600
op het ministerie bleken ze gelogen te hebben en niet

92
00:06:40,639 --> 00:06:44,720
voor de eerste keer. Zodra de leden van mijn verdedigingscomité

93
00:06:44,740 --> 00:06:48,100
wisten dat ik uit Guyana zou terugkeren, vroegen ze wanneer

94
00:06:48,139 --> 00:06:52,990
dat zou gebeuren. Ze wilden mij heel graag afhalen in Saint-Nazaire.

95
00:06:53,019 --> 00:06:55,990
Als reactie hierop ontvingen ze het bericht dat ik niet

96
00:06:56,029 --> 00:06:59,589
per postpoot zou terugkomen, maar dat ze per telegram op

97
00:06:59,610 --> 00:07:01,829
de hoogte zouden worden gesteld van de dag van mijn

98
00:07:01,870 --> 00:07:06,230
aankomst in Saint-Nazaire. Vertrouwend op het woord van een minister

99
00:07:06,269 --> 00:07:10,750
heeft het comité geen verdere actie ondernomen. Maar een waarschuwing

100
00:07:10,800 --> 00:07:13,720
per telegram hebben ze niet gekregen en zo ben ik

101
00:07:13,759 --> 00:07:18,139
in België aangekomen zonder dat mijn verdedigingscomité hiervan op de

102
00:07:18,180 --> 00:07:22,379
hoogte was. Frits Luttens was zo vriendelijk mij genoeg geld

103
00:07:22,399 --> 00:07:25,879
te lenen om mijn trein naar Brussel te betalen. Zelf

104
00:07:25,899 --> 00:07:29,050
zou hij me slechts vergezellen tot Parijs, waar hij moest

105
00:07:29,060 --> 00:07:32,850
wachten op verder orders van zijn krant. We werden naar

106
00:07:32,870 --> 00:07:37,449
het treinstation van Saint-Nazaire gebracht in een automobiel. Het is

107
00:07:37,509 --> 00:07:39,949
een van de dingen die mij het meest hebben verrast

108
00:07:39,990 --> 00:07:43,230
sinds ik de gevangenis verliet. Hoe kon dit waar zijn?

109
00:07:43,870 --> 00:07:47,910
Ik die op de duivelseilanden zo vaak als paard had gediend,

110
00:07:47,970 --> 00:07:53,009
liet mij nu door de paardenkracht van dit moderne rijtuig vervoeren.

111
00:07:53,069 --> 00:07:56,389
In Parijs stuurde ik een telegram naar mijn broer August

112
00:07:56,430 --> 00:07:59,069
om hem het tijdstip van mijn aankomst in Mons mee

113
00:07:59,100 --> 00:08:03,079
te delen. Zonder aan iets anders te denken nam August,

114
00:08:03,120 --> 00:08:06,740
samen met enkele familieleden, de eerste trein naar Mons en

115
00:08:06,800 --> 00:08:10,139
pas vanuit deze stad werd het comité op de hoogte

116
00:08:10,160 --> 00:08:22,389
gebracht van mijn aankomst. Lons. Zal mijn broer er zijn?

117
00:08:22,449 --> 00:08:25,670
Ik kijk angstig naar buiten. Probeer een bekend gezicht te

118
00:08:25,709 --> 00:08:30,569
ontwaren in de menigte. Duizend verwarde gedachten dwarrelen door mijn hoofd.

119
00:08:30,610 --> 00:08:33,889
In die massa volk kan ik geen enkele figuur onderscheiden.

120
00:08:33,929 --> 00:08:37,549
Het beeld is te wazig. Zal er dan weer geen

121
00:08:37,590 --> 00:08:40,769
vriendelijke hand zijn om te schudden? Maar al deze mensen

122
00:08:40,809 --> 00:08:44,929
zijn vrienden. Het zijn allemaal broers van mij. Het zijn Belgen.

123
00:08:44,970 --> 00:08:49,809
Waarom kijken ze dan zo onverschillig? Ah, maar nu springen

124
00:08:49,830 --> 00:08:52,269
ze me in de nek. Ze kussen me en ze

125
00:08:52,289 --> 00:08:55,759
kussen me nog eens en nog eens. Terwijl de vreugdetranen

126
00:08:55,820 --> 00:08:59,059
over mijn wangen rollen en over hun wangen rollen. En

127
00:08:59,100 --> 00:09:03,330
mijn zus Marie, mijn zus Leonie, mijn broer August. Mijn god,

128
00:09:03,350 --> 00:09:07,039
wat ben ik blij. MUZIEK Laten we snel in de

129
00:09:07,070 --> 00:09:10,909
treinwagon stappen. We zijn niet helemaal gelukkig als we niet

130
00:09:10,950 --> 00:09:15,750
alleen zijn. Er is niets egoïsterser dan geluk. Ze nemen

131
00:09:15,789 --> 00:09:18,909
me mee in hun rijtuigeerste klas. Een onbekende dame is

132
00:09:18,929 --> 00:09:22,330
zo vriendelijk om het bordje dames te verwijderen, zodat we

133
00:09:22,370 --> 00:09:25,610
allemaal bij elkaar kunnen blijven. Misschien heb ik haar niet

134
00:09:25,629 --> 00:09:29,769
genoeg bedankt voor haar vriendelijkheid. En dan omhelzen we elkaar

135
00:09:29,809 --> 00:09:32,590
nog eens, want we zijn zo blij om elkaar eindelijk

136
00:09:32,629 --> 00:09:36,899
weer te zien. En we praten... We willen alles in

137
00:09:36,990 --> 00:09:41,210
één keer vertellen. Ik glimlach nu om mijn grootste lijden.

138
00:09:42,269 --> 00:09:48,029
En we rouwen samen om onze doden. Zij die helaas

139
00:09:48,070 --> 00:09:52,490
deze mooie dag niet meer kunnen meemaken. En zo komen

140
00:09:52,529 --> 00:09:58,279
we aan, glimlachend, gearmd in Brussel. Nog een laatste kus

141
00:09:58,320 --> 00:10:01,480
om de tranen weg te vegen. Eindelijk, eindelijk zet ik

142
00:10:01,519 --> 00:10:07,100
voet op geboortegrond. Het hele comité staat op het perron.

143
00:10:07,129 --> 00:10:10,759
Ze hebben niemand op de hoogte gebracht van mijn komst,

144
00:10:10,799 --> 00:10:14,159
maar wie deze bekende heren zo bij elkaar ziet staan,

145
00:10:14,200 --> 00:10:17,320
vermoedt meteen dat er nieuws is over de gebroeders, de

146
00:10:17,360 --> 00:10:21,549
graven of toch een ervan. Er staat dus een behoorlijk

147
00:10:21,570 --> 00:10:24,830
grote menigte bij de uitgang. Ik moet nog kennis maken

148
00:10:24,850 --> 00:10:27,990
met de felste van mijn verdedigers, de heer Goumet, de

149
00:10:28,029 --> 00:10:30,230
eerste Belg die de waarheid naar het hoofd van de

150
00:10:30,250 --> 00:10:33,980
rechters in Brest heeft geslingerd. Ze zijn onschuldig. Zij die

151
00:10:34,000 --> 00:10:39,019
u zojuist ter dood hebt veroordeeld, zij zijn onschuldig. Iedereen

152
00:10:39,059 --> 00:10:44,940
is daar. En zo gelukkig zijn ze. Zo gelukkig als ik.

153
00:10:44,980 --> 00:10:49,279
Mijn dappere vrienden. Ik werp me in hun armen, kan

154
00:10:49,320 --> 00:10:56,090
nauwelijks praten, wil alleen maar huilen. Die goede Carlos huilt ook.

155
00:10:56,120 --> 00:10:59,330
Maar laat toch iedereen lachen als hij zegt, nu we

156
00:10:59,350 --> 00:11:03,110
jou weer onder ons hebben, mijn jongen, zijn we allemaal gelukkig,

157
00:11:03,149 --> 00:11:06,009
maar me dunkt dat we toch niet helemaal gelukkig kunnen

158
00:11:06,070 --> 00:11:10,330
zijn zonder champagne. Kom maar gauw mee. De flessen pommerie

159
00:11:10,370 --> 00:11:13,649
grin van het bovenste beste jaar tachtig staan al op

160
00:11:13,710 --> 00:11:20,419
ons te wachten. We lopen. Naar de uitgang, naar de landouwerkoetsen.

161
00:11:20,440 --> 00:11:25,679
De menigte valt stil. Alle ogen kijken naar de onschuldige veroordeelde.

162
00:11:25,740 --> 00:11:30,580
Iemand herkent mij en roept, lang leven de graven. Honderden

163
00:11:30,639 --> 00:11:33,879
stemmen herhalen de kreet tot de rijtuigen ons aan het

164
00:11:34,000 --> 00:11:39,460
zicht en de ovasies onttrekken. Ik ben verbijsterd, versuft. Ik

165
00:11:39,500 --> 00:11:44,419
kan alleen maar zwaaien en stom reageren. Dank je, mijn vrienden,

166
00:11:44,460 --> 00:11:48,590
dank je. Ik word gevierd alsof ik als overwinnaar ben

167
00:11:48,610 --> 00:11:53,139
teruggekeerd na heroïsche wapenfeiten. En ik heb alleen maar geleden.

168
00:11:53,159 --> 00:12:35,539
MUZIEK In het lokaal van het comité zijn we bijna alleen.

169
00:12:35,600 --> 00:12:38,740
Er zijn wel een paar journalisten, maar die stellen zich

170
00:12:38,779 --> 00:12:45,210
zo discreet op dat we nauwelijks iets van hun aanwezigheid merken. Brieven, kaarten, bloemen,

171
00:12:45,250 --> 00:12:50,889
hele boeketten stromen hier al toe. Vrienden, vreemden van gisteren

172
00:12:50,929 --> 00:12:55,669
sturen mij hun blijken van medeleven. In Boom is een

173
00:12:55,730 --> 00:13:00,269
lawine van brieven en bloemen op gang gekomen, vertelt men mij.

174
00:13:00,309 --> 00:13:03,960
Als mijn moeder en die arme lions er nog waren geweest,

175
00:13:04,000 --> 00:13:07,759
dan had ik alles kunnen vergeten. Een van de getuigenissen

176
00:13:07,779 --> 00:13:12,559
die mij veel plezier hebben gedaan en tegelijkertijd verschrikkelijke herinneringen

177
00:13:12,600 --> 00:13:16,320
hebben opgeroepen, is een brief van de voormalige kapelaan van

178
00:13:16,340 --> 00:13:21,970
de gevangenis van Brest, Pater Foulet. Hij feliciteerde mij, noemde

179
00:13:21,990 --> 00:13:27,029
mij zijn dierbare vriend... en drukte nogmaals zijn medeleven uit,

180
00:13:27,070 --> 00:13:33,559
zijn spijt voor Leonce, zijn afkeer voor Mireille. Vanuit het commissiegebouw,

181
00:13:33,580 --> 00:13:36,340
waar ik de heer Gommé de ketting heb gegeven, die

182
00:13:36,360 --> 00:13:40,139
ik twee jaar heb gedragen, neemt Carlos ons allemaal mee

183
00:13:40,179 --> 00:13:44,750
naar het Grand Hotel, waar we vrolijk feest vieren. Mijn

184
00:13:44,769 --> 00:13:48,730
vrienden willen mij in Brussel houden. Ik weiger. Er is

185
00:13:48,769 --> 00:13:52,049
een dorp dat mij aantrekt. Het dorp waar mijn oude

186
00:13:52,090 --> 00:13:56,840
moeder stierf van verdriet. Dat is waar ik wil wonen.

187
00:13:56,879 --> 00:14:00,139
Dat is waar ik wil huilen bij haar graf. Dat

188
00:14:00,200 --> 00:14:05,879
is waar ik hoop te sterven. Zodra ik een boom aankom,

189
00:14:05,919 --> 00:14:09,159
knijp ik er tussenuit. Ik laat mijn broer en zijn

190
00:14:09,200 --> 00:14:14,049
gezin achter hem vliegen naar het kerkhof. Bij haar graf

191
00:14:14,110 --> 00:14:20,070
huil ik een hele tijd. Tot mij een vreemd gevoel bekruipt.

192
00:14:20,090 --> 00:14:22,980
Het is alsof ik niet meer van deze wereld ben.

193
00:14:24,330 --> 00:14:27,889
Een havering doet me trillen wanneer ik de lieve stem

194
00:14:27,929 --> 00:14:45,210
van mijn moeder herken die me zegt, arme jongen, arm kind. Boom, 8 december 1899.