Speaker 2: Het is nacht in Gizeh. Buiten is de woestijn donker
Speaker 2: en stil. Maar binnen, in de enorme zalen van het
Speaker 2: grote Egyptisch museum, glanst de dood nog altijd. Hier, in
Speaker 2: de Tutankhamon-galerijen, tussen de voorwerpen van de gouden farao, heeft
Speaker 2: men de archeologische ontdekking van de 20e eeuw, opnieuw geordend
Speaker 2: als een wandeling, als een processie van goud, hout, steen, textiel, ivoor,
Speaker 2: hars en verstilde macht. Het museum zelf nodigde de bezoeker
Speaker 2: uit om de artefacten van Tutankhamen te beleven als een
Speaker 2: hernieuwde confrontatie met zijn leven, Zijn dood en zijn koninklijke hiernamaals.
Speaker 2: Op de startpagina van de officiële museumsite ligt zijn beroemde
Speaker 2: gouden dodenmasker op. Als een belofte die nog altijd werkt.
Speaker 2: Ik ben Patrick Bernouw. En naast mij staat tussen al
Speaker 2: dat goud en in die stilte opnieuw het toestel van
Speaker 2: Otto Rosenknopf. De nekrofoon. Niet in een grafkamer ditmaal, maar
Speaker 2: in een museum dat zelf al bijna een tweede graf
Speaker 2: is geworden. Een plaats waar voorwerpen uit de dood verder
Speaker 2: leven in licht, tekstportjes en beveiligde vitrines. Otto heeft de
Speaker 2: nekrofoon afgestemd op het beroemdste object uit de dodenuitrusting van Tutankhamen.
Speaker 2: Niet omdat dat object op zichzelf vervloekt zou zijn, maar
Speaker 2: omdat er sinds 1922 een hele zwerm verhalen omheen hangt en
Speaker 2: die verhalen, zo weet de microfoon inmiddels, laten sporen na.
Speaker 2: Niet alleen in steen en papier, maar ook in de
Speaker 2: taal van hen die blijven kijken. Wij zoeken in deze
Speaker 2: aflevering dus niet alleen naar een farao, maar naar de
Speaker 2: wording van een vloek. Naar de manier waarop een grafopening
Speaker 2: veranderde in een moderne urban legend. Naar de vraag of
Speaker 2: Tutankhamen zelf misschien vermoord werd. En naar een tweede, ongemakkelijker vraag.
Speaker 2: Of de grootste archeologische ontdekking van de vorige eeuw ook
Speaker 2: gelezen kan worden als een vorm van grafschennis. Als een
Speaker 2: zorgvuldig gedocumenteerde roof in naam van de wetenschap. Prestige. en pers.
Speaker 4: They came with flash and gold To the boy king's
Speaker 4: door Names on every page Dust on every floor One
Speaker 4: by one they touched that room And one by one
Speaker 4: they changed The desert kept its secret Till the rumor
Speaker 4: learned their names What's sealed inside A hundred hands were
Speaker 4: waiting In the dark
Speaker 3: behind the light
Speaker 4: ZANG EN MUZIEK ZANG EN
Speaker 3: MUZIEK ZANG EN MUZIEK
Speaker 2: Microfoon, start de transmissie. Filter op het graf van Toetan Gamon, pers, ooggetuigen, legende.
Speaker 2: Tot de stemmen. Laat ze maar komen. Sorry Patrick
Speaker 5: En geliefde mij eveneens voor onschuldige geacht publiek dat ik
Speaker 5: mij tot u richt via mijn eigen apparaat, de nekrofon.
Speaker 5: Maar ik wens absoluut anoniem te blijven. Tot uw spreek
Speaker 5: dus momenteel Otto Roosknop. En het lijkt erop, beste luisteraars,
Speaker 5: dat het vooral de stem van Lady Evelyn, dochter van
Speaker 5: Lord Carnarvon en Tutankhamon zelf zijn die doorkomen. Gelieve niet
Speaker 5: al te veel aandacht te besteden aan een slecht geplaatste klemtoon.
Speaker 5: Een neiging tot uitbarsten in gezang of mogelijk optredende hallucinaties.
Speaker 5: Dat komt ervan als je werkt met een apparaat dat
Speaker 5: een kruising is tussen de meest moderne inzichten van de
Speaker 5: quantum fysica en artificiële intelligenties
Speaker 6: Ik herinner mij de geuren van stof en verwachting. Een
Speaker 6: geur die zich vastzette in mijn longen. Alsof hij daar
Speaker 6: een thuis had gevonden. Mijn vader. George Herbert. Vijfde graaf
Speaker 6: van Carnarvon. Sprak over Egypte. Alsof het een droom was
Speaker 6: die hij eindelijk had leren beheersen. Toch zag ik in
Speaker 6: zijn ogen iets anders. Iets dat hij niet benoemde, maar
Speaker 6: wat ik wel kon voelen. Een soort ontzag dat grenst
Speaker 6: aan angst. Wij stonden daar. Aan de rand van de
Speaker 6: Valleider Koningen, samen met Howard Carter. De man met de
Speaker 6: onverzettelijke blik. Die keek alsof hij al lang wist wat
Speaker 6: er achter de verzegelde deur lag. Maar is het niet
Speaker 6: zo dat sommige deuren beter gesloten blijven?
Speaker 7: Zij noemen mij Tutankhamon. Maar dat is niet de naam
Speaker 7: die mijn moeder fluisterde toen ik nog een kind was.
Speaker 7: Nog niet gekroond was. Nog niet gevangen was in goud
Speaker 7: en rituelen. Mijn naam was Adem. Was zonlicht. Was de
Speaker 7: echo van een god die mij gebruikte om zichzelf te herstellen.
Speaker 7: Ik was jong, te jong. En toch werd ik koning
Speaker 7: van een wereld die al ouder was dan mijn dromen.
Speaker 7: Toen ik stierf was mijn lichaam broos. Maar mijn ziel
Speaker 7: werd zwaar gemaakt door de rituelen die mij moesten beschermen.
Speaker 7: Zij spraken woorden, eeuwenoud en scherp als messen. Woorden die
Speaker 7: niet alleen de dood bezegelden... maar ook de grens bewaakte.
Speaker 7: Mijn graf was geen rustplaats. Het was een sluitsteen in
Speaker 7: een orde die niet verstoord mocht worden. En toch kwamen jullie.
Speaker 7: Ik voelde het moment waarop de zegels braken. Het deed pijn.
Speaker 7: En toch was het niet meer dan een rimpel in
Speaker 7: mijn eeuwigheid. Jullie licht was hard vreemd. Een licht dat
Speaker 7: niet hoorde bij de zon die mij ooit had gezalfd.
Speaker 7: En met dat licht brachten jullie iets mee. Verlangen. Nieuwsgierigheid.
Speaker 7: Onwetendheid
Speaker 6: Men sprak al snel over een vloek. Alsof het een
Speaker 6: verhaal was dat zichzelf schreef. Alsof wij slechts figuranten waren
Speaker 6: in een drama dat lang voor ons was begonnen. Toen
Speaker 6: mijn vader ziek werd. Plots, onverwacht en toch onvermijdelijk. Een
Speaker 6: ontstoken mugge beet. Wilde niemand het verband nog ontkennen. Al
Speaker 6: probeerden wij het te rationaliseren. Te ontleden zoals men een
Speaker 6: lichaam ontleedt. Op zoek naar een oorzaak die tastbaar is, meetbaar, geruststellend.
Speaker 6: Maar hoe meet je een blik die je volgt in
Speaker 6: het donker? Ik herinner mij de nacht dat het licht
Speaker 6: in Cairo uitviel. Op het moment van zijn dood. Het
Speaker 6: was alsof de wereld even de adem inhield. Alsof iets
Speaker 6: of iemand had beslist dat de balans moest worden hersteld.
Speaker 6: En ik... Jong en nog niet gehard door verlies. Voelde
Speaker 6: hoe de verhalen zich om mij heen sloten. Als een kring.
Speaker 6: Was het werkelijk een vloek? Of was het onze eigen angst?
Speaker 6: Ons schuldbesef? Onze schennis van het graf? Onze heiligschennis? Die
Speaker 6: zich een vorm had gegeven. Een stem. Een geschiedenis. En toch. Soms.
Speaker 6: Wanneer ik mijn ogen sloot, zag ik hem. Niet als
Speaker 6: een mummie, niet als een reliquie, maar als een jongeman.
Speaker 6: Een jongeman die kijkt zoals iemand kijkt. Wiens slaap werd
Speaker 6: verstoord
Speaker 8: Verstoord
Speaker 2: Howard Carter ontdekte het vrijwel ongeschonden graf van Toussaint-Gamon op 4
Speaker 2: november 1922 in de Vallei der Koningen. Kort daarop volgden de
Speaker 2: eerste officiële openingen en inspecties met Lord Carnarvon als geldschieter
Speaker 2: aan zijn zijde. De vondst werd ook onblikkelijk wereldnieuws. Kranten
Speaker 2: over de hele wereld wilden de tombe in. Wie niet
Speaker 2: binnen mocht, begon buiten iets anders te verzinnen. Dat mechanisme
Speaker 2: is goed gedocumenteerd. De exclusiviteit rond de berichtgeving wakkerde de
Speaker 2: frustratie van uitgesloten journalisten aan en juist in die frustratie
Speaker 2: vond het vloekverhaal vruchtbare grond
Speaker 5: Nee, er werd in Toetankhamen's graf geen beroemde, eenduidige vloektekst
Speaker 5: gevonden van het soort dat later zo vaak werd gesiteerd
Speaker 5: in films en sensatieboeken. History Today is daar helder over.
Speaker 5: Er werd in het graf geen ploeg aangetroffen... maar de
Speaker 5: dood van Lord Carnarvon en andere overlijdens in de jaren daarna...
Speaker 5: hielden het verhaal levend. Ene Marie Corelli waarschuwde in de pers...
Speaker 5: dat de meest verschrikkelijke straf... elke roekeloze indringer in een
Speaker 5: verzegeld graf zou treffen. En dan was er nog... Arthur
Speaker 5: Conan Doyle, de schepper van de geheel uit grijze hersencellen
Speaker 5: opgetrokken detective Sherlock Holmes. Hij verklaarde tegenover de Amerikaanse pers
Speaker 5: dat een kwaadaardig elementaal wezen door hoge priesters zou zijn
Speaker 5: geschapen om de mummie te bewaken
Speaker 2: Carter zelf had weinig geduld met al dat vloekengedoe. Volgens
Speaker 2: overleveringen noemde hij het Tommyrod. Onzin dus. En hij leefde
Speaker 2: nog ruim 16 jaar na de openstalling van het graf. Dat
Speaker 2: alleen al maakt hem tot een lastige dode te gevolgen
Speaker 2: van de vloek
Speaker 5: Lord Carnarvon stierf op 5 april 1923 in Cairo. Enkele maanden na
Speaker 5: de ontdekking. Zijn dood werd de voedingsbodem van het moderne vloekverhaal.
Speaker 5: De medische en journalistieke bronnen wijzen op een geïnfecteerde muggenbeet
Speaker 5: of huidwond, gevolgd door erysipelas, bloedvergiftiging en longontsteking of ernstige
Speaker 5: complicaties daarvan. De Lancet zou dat later nog eens nuchter
Speaker 5: uitpluizen en een cohortstudie maakte evenkoel duidelijk dat de mediapaniek
Speaker 5: toen veel groter was dan de statistische werkelijkheid. Maar precies
Speaker 5: omdat Carnarvon zo snel na de openstelling stierf en precies
Speaker 5: omdat de pers al op sensatie zat te azen, werd
Speaker 5: hij de eerste volwaardige vloekdode
Speaker 2: Daarna komen de details. Dat op het moment van Carnarvons
Speaker 2: dood de lichten in Cairo zouden zijn uitgegaan. Dat zijn
Speaker 2: hond in Engeland op hetzelfde moment huilde en stierf. Dat
Speaker 2: een cobra... symbool van de faraonische koninklijke bescherming, Carters Canary,
Speaker 2: zou hebben verschonden op de dag van de doorbraak. Sommige
Speaker 2: van die anekdotes zijn nauwelijks nog tot hun bron te herleiden,
Speaker 2: maar ze bleven plakken omdat ze precies de goede vorm hadden.
Speaker 2: Klein genoeg om geloofwaardig te klinken, vreemd genoeg om onthouden
Speaker 2: te worden
Speaker 5: Lady Evelyn Herbert is een van de cruciale stemmen die
Speaker 5: vaak te zacht worden weergegeven. De dochter van Lord Carnarvon
Speaker 5: behoorde samen met Carter... tot de allereerste mensen in moderne tijden...
Speaker 5: die na de ontdekking de tombe daadwerkelijk binnengingen. Sommige versies
Speaker 5: zeggen zelfs dat zij als kleinste... de eerste was die
Speaker 5: de nauwe doorgang naar de binnenste kamer nam. Wat in
Speaker 5: elk geval vaststaat... is dat zij bij de vroege beslissende
Speaker 5: binnentreding aanwezig was en daarna nog tientallen jaren leefde. Ook
Speaker 5: dat ondergraaft de logica van een allesvernietigende vloek. De tombe
Speaker 5: van Tutankhamon was nu eenmaal, behalve een archeologische vondst, een mediaspectakel.
Speaker 5: En dat vraagt om slachtoffers, tegenkrachten, schaduwen. De vloek werd
Speaker 5: niet alleen een bovennatuurlijk verhaal, maar ook een journalistieke correctie
Speaker 5: op exclusiviteit. De Pen Museum-analyse over de vloek van de
Speaker 5: parao's zegt het met academische rust. Naarmate mensen stierven die
Speaker 5: op de een of andere manier met Carnarvon of de
Speaker 5: tombe verbonden konden worden, negeerden reporters steeds vaker rationele verklaringen
Speaker 5: en speelden ze het vloekverhaal uit alsof het een goudmijn was.
Speaker 5: Al snel werden ook doden meegesleept die de tomber nooit
Speaker 5: hadden bezocht of nauwelijks iets met de vondst te maken
Speaker 5: hadden
Speaker 2: Maar onder die krantenstorm ligt nog een andere vraag te wachten.
Speaker 2: Niet de vraag of de vloek echt was, maar of
Speaker 2: er überhaupt een misdrijf achter de dood van Tutankhamen schoon.
Speaker 2: Werd de jonge farouw vermoord? Was er een samenzwering aan
Speaker 2: het hof? Is dit onder al die gouden schittering ook
Speaker 2: een cold case? Dat is precies het probleem van Tutankhamen.
Speaker 2: Zijn dood is altijd verteld op het kruispunt van politiek,
Speaker 2: forensische wetenschappen en projectie. Oude röntgenfoto's en latere interpretaties hebben
Speaker 2: lang de theorie gevoed dat hij met een slag op
Speaker 2: het achterhoofd was vermoord. Maar de CT-scan van 2015 vond geen
Speaker 2: bewijs voor een dodelijke klap op het hoofd en latere
Speaker 2: genetische en radiologische studies wezen eerder op een mengsel van
Speaker 2: lichamelijke kwetbaarheid, een beenbreuk, mogelijke botnecrose en malaria.
Speaker 7: Jullie spreken over een vloek alsof het een wapen is,
Speaker 7: iets dat wij, de doden, bewust tegen jullie richten. Maar
Speaker 7: een vloek is geen wraak, het is een evenwicht. Een
Speaker 7: wet die niet geschreven staat in jullie boeken, maar in
Speaker 7: de structuur van wat is en wat blijft. Toen zij
Speaker 7: mijn graf openden, brachten zij niet alleen lucht binnen, maar
Speaker 7: ook tijd. Jullie tijd. Een tijd die alles wil bezitten.
Speaker 7: Alles wil begrijpen. Alles wil openen. Zelfs wat gesloten moet blijven.
Speaker 7: De man die jij vaderen noemt Eveline. Hij droeg de
Speaker 7: eerste breuk in zich. Hij was degene die het dichtst
Speaker 7: bij de grens stond. De grens van het fatsoen. Toen
Speaker 7: zij werd doorbroken. En dat wist hij. Toen zijn dood kwam,
Speaker 7: was dat geen straf. Maar velen onder jullie zagen het
Speaker 7: wel als een gevolg van een vloek die ik niet
Speaker 7: eens had uitgesproken. Zoals een steen die in het water
Speaker 7: valt rimpels maakt, zo maakt elke verstoring rimpels in de
Speaker 7: wereld van de levende en de dode. Of tenminste een
Speaker 7: gedachte en gevoelens over leven en dood. En jij, kind Eveline...
Speaker 7: Jij voelde het ook. Omdat jij nog niet volledig was
Speaker 7: ingesponnen in de zekerheden van jouw wereld. Jij keek. En
Speaker 7: je zag niet alleen goud. Maar ook stilte. Jullie denken
Speaker 7: dat jullie ons hebben gevonden. Nee. Maar wat als wij
Speaker 7: jullie hebben laten komen? Als ik jou heb laten komen, Eveline.
Speaker 7: En je vader. En Howard Carter. En al die vele,
Speaker 7: vele anderen. Wat als sommige graven niet wachten om ontdekt
Speaker 7: te worden. Maar om herinnerd te worden. Op een manier
Speaker 7: die jullie nog niet begrijpen. Ik ben geen vloek. Ik
Speaker 7: ben een echo. De echo van wat diep in je
Speaker 7: ziel begraven ligt.
Speaker 2: En daar komt deze aflevering van Stemmen uit het Graf thuis.
Speaker 2: De vloek van de faro is geen zuiver Egyptisch verschijnsel.
Speaker 2: Ze is een moderne mythe, een hybride wezen, geboren uit
Speaker 2: de botsing van archeologie, koloniale begeerte, massamedia, spiritualisme en het
Speaker 2: menselijk onvermogen om toeval te verdragen. De wetenschap heeft het
Speaker 2: verhaal van de letterlijk geschreven vloek zwakker gemaakt. De medische
Speaker 2: analyses hebben de moordtheorie afgekoeld, de archieven hebben de paniek
Speaker 2: rondom corner van stoot ontmythologiseerd. Maar geen van die correcties
Speaker 2: heeft de legende vernietigd. Integendeel, elke correctie leek de legende
Speaker 2: alleen maar een nieuwe uit te geven. Het museum zwijgt weer.
Speaker 2: Het goud schittert, maar er is geen stem meer te horen.
Speaker 2: Het artefact ligt stil. alsof het nooit iets heeft gezegd.
Speaker 2: Maar dat is het bedrog van vitrines. Ze verbergen niet
Speaker 2: alleen objecten, ze verbergen ook de lawine van woorden die
Speaker 2: zich eraan heeft vastgehecht. Dit was Stemmen uit het Gaf.
Speaker 2: Met de
Speaker 5: microfoon van Otto Roosknop, die de doden laat spreken
Speaker 8: Dachten we in het doorway A fever in the ledger
Speaker 8: A name that split in rain They swore it was
Speaker 8: the old
Speaker 3: world That reached through Carverstone But every time they laughed
Speaker 3: it off Another lamp
Speaker 8: went low Close the lid, don't
Speaker 10: breathe Don't count what's sealed inside ZANG EN MUZIEK
Speaker 4: Maybe it was bad luck Maybe it
Speaker 8: was
Speaker 3: pride
Speaker 4: als al het in de haal ging we daar ging
Speaker 4: dan stil ken nekkel de cursus dat is ZANG
Speaker 10: EN MUZIEK
Speaker 8: TV Gelderland 2021