Speaker 2: Het graf met de handjes in Roermond. Een aflevering van
Stemmen uit het Graf. Voor de podcast waar een misdaad.
Uw gastheer is Patrick Bernouw, hij schreef ook het script.
Hij wordt bijgestaan door professor Otto Rozenknop en de necrofoon.
Een machine die een kruising is van kwantumfysica en artificiële intelligentie.
Speaker 4: Er zijn misdaden waar je bloed bij ziet. En er
zijn misdaden waar je alleen een muur bij ziet. Roermond.
Het oude kerkhof. Officieel de begraafplaats nabij de kapel in
het zand. Hier staat een muur die zelfs na de
dood nog zegt, jij hier, jij daar. Katholiek links, hervormd rechts.
Pierre Kuipers zette het in 1858 netjes uit elkaar alsof liefde
een bouwvergunning nodig had. En toch. Twee handen steken over
die muur heen en grijpen elkaar vast. Niet melodramatisch, gewoon koppig. Menselijk.
Naast mij staat Otto Rozenknopf. Professor met een koffer die
eruit ziet alsof hij er een viool in bewaart. Alleen
zijn het geen levenden die er hun muziek op spelen,
het zijn de doden. Otto, onbegrijpelijke redenen een schaalnaam, zegt
dat zijn nekrofon niets te maken heeft met spiritisme ofzo. Nee,
hij noemt het een kruising van quantum fysica en artificiële intelligentie.
Een machine die stemmen kan reconstrueren van overledenen. 90% van
wat je hoort, zegt Otto, is gebaseerd op data. Brieven, dagboeken, kranten, politierapporten, rechtbankverslagen, foto's, geluidsopnamen,
medische dossiers, liederteksten, sociale media, familieverhalen en ja, zelfs objecten.
Otto gelooft namelijk in materiële herinnering. dat spullen, met andere woorden,
een soort afdruk dragen van de mensen die ze vasthielden.
De microfoon zet dat via kwantumresonantie en probabilistische taalkonstructie, dat
is een hele mond vol, om tot spraak klankcollages, soms flarten, muziek.
En dan is er natuurlijk ook altijd 10% mogelijkheid op
Artificieel intelligente hallucinaties, vreemde klemtonen, spontane uitbarstingen van gezang. Otto
zegt dat het onvermijdelijk is bij AI. Ik denk, bij
mensen ook. Beste luisteraar, in deze aflevering van Ware Misdaad
is de dader geen persoon, maar een reglement. Of anders gezegd,
Dit is het ware verhaal van hoe mensen zich niet
zomaar laten vermalen door het systeem
Speaker 5: ZANG EN MUZIEK
Speaker 4: Otto zegt dat we vandaag voorzichtig moeten zijn met romantiek,
want romantiek is vaak een filter die de scherpe randen
van de werkelijkheid gladstrijkt. Dus eerst de keiharde contouren. Jacobus
Warnerus Constantinus van Gorkum, 1809-1880, cavaleriekolonel en militiecommissaris in Limburg, protestants.
Josefine of Josefina van Averden. 1820-1888, jonkvrouw uit Roermond, katholiek.
Ze trouwen in 1842, een gemengd huwelijk dat opschudding veroorzaakt. Na
zijn dood in 1880 wordt Jacobus in het protestantse deel begraven.
Zij kon als katholiek niet in ongewijde grond... De oplossing? Ah,
een dubbelgraf aan weerszijden van de muur met twee handen
die in elkaar grijpen. MUZIEK Otto laat mij het graf
niet als monument bekijken, maar als een plaatsdelict. Hij zegt,
kijk naar de infrastructuur, niet naar de emotie. Twee zerken,
bijna identiek, elk aan één kant van de muur. Bovenaan
een kruis. Aan de ene kant het familiewapen van Van Gorkum,
aan de andere kant het alliantiewapen van Van Averden. Achteraan
de handen. Zelfs het hekwerk spreekt dialect. Bij hem bayonetachtige punten,
bij haar lelievormen. Je voelt het meteen. Dit is geen
graf dat alleen maar herdenkt. Dit is een graf dat argumenteert.
MUZIEK
Speaker 2: U staat bij de muur. U staat hier alsof u
iets doet wat niet mag. En dat klopt. Niet omdat
u iets misdadig doet, maar omdat u te dichtbij komt.
U kijkt er precies, u wrijft uw vingers over de
grens en u doet alsof het alleen maar baksteen is.
Voelt u hoe koud het is? Niet de lucht. De muur.
Dit is een vonnis in kalk en baksteen. Een grens
die men met nette handen heeft getrokken. Met een nette
stem heeft uitgesproken. Daar de ene dode, hier de andere.
Zo zeggen ze. Een verhaal geworden... Een bezienwaardigheid, een trofee
van de romantiek. Maar ik was nooit bedoeld als romantiek.
Ik was bedoeld als gehoorzaamheid. Mijn dossier begon niet met
een misdrijf, maar met een keuze. En in sommige tijden
is een keuze het gevaarlijkste wat een vrouw kan bezitten.
U wilt hier thuis, niet waar? Waar een misdaad wil
altijd hier thuis. De kleine dingen die verraden hoe groot
de macht is. Het begon met blikken. Blikken die zeggen,
pas op. Blikken die zeggen, jij denkt dat je vrij bent.
Maar wij zijn met meer. Toen kwam hij, Jacob. Niet
als held of als redder. Als mens. Als iemand die
zijn laarzen uit doet bij de deur zonder dat iemand
het vraagt. Als iemand die lacht alsof hij niet voortdurend
beoordeeld wordt. En ik? Ik deed het onfatsoenlijke. Ik koos.
Het is de misdaad die me nooit in het strafwetboek schrijft.
Een vrouw die kiest alsof ze eigenaar is van haar
eigen leven. Toen hij wegviel Ik weiger dat nette woord
overleed Toen hij wegviel Begon het echte onderzoek Niet door politie,
door rechter Door de gemeenschap Ze onderzochten waar hoort hij
Ze onderzochten waar hoor ik Ze concludeerden met een stem
die deed alsof ze neutraal was Daar Ik hoor de
woorden die ik nooit meer uit mijn hoofd kreeg. Vak. Afdeling. Scheiding.
Alsof vrouw een loket is, alsof je verdriet een stempel
nodig heeft. En toen kwam het woord dat alles samenvat,
dat als een mes in je mond blijft steken. Muur.
Je staat hier nu bij het resultaat van... Ik had
geen pistool, geen gif, geen mes. Mijn misdaad was kleiner
en daarom gevaarlijker. Ik bleef bij mijn keuze. Ik zei,
ik wil bij hem. Ze antwoordde, dat kan niet. En
dat kan niet was geen feit. Het was een wapen,
verstopt in beleefdheid. Ze noemden het fatsoen, traditie, god, maar
ik hoorde wat het echt was. Handhaving. En toen ik
begreep dat men mij zelfs in de dood zou corrigeren
begon ik te denken zoals een misdadige denkt. Niet wat
is juist. Maar waar zit de zwakke plek
Speaker 6: Ik liet mij plaatsen bij de muur. Nee, ik wilde
geen monument zijn
Speaker 2: Maar wel nog geen laatste daad plegen die niemand kon tegenhouden.
Ik wilde dat mijn graf u zou bereiken Over de
jaren heen.
Speaker 7: U staat bij de muur. En ik begrijp meteen waarom
u stiller gaat ademen. Ik begrijp het omdat ik mijn
hele leven heb doorgebracht met grenzen. Met lijnen op kaarten
met hier eindigt het bevel. Ik ben Jacobus van Gorkum, koloneel.
Dat woord plakt aan mij zoals klei aan een laars.
Het ruikt naar orde, maar zo hoort het. En toch.
Mijn grootste nederlaag is geen veldslag. Het is deze muur.
Ze noemen ons verhaal een liefdesverhaal. Ik noem het een
zaak van posthume handheving. Een samenleving die zelfs een lijk
nog regels wil doen gehoorzamen. U denkt misschien... maar liefde
was toch toegestaan? Ja. Zolang ze zich gedraagt. Zolang ze
zich laat plaatsen. Zolang ze niet bewijst dat de grens
willekeurig is. Ik kende de reglementen. Ik wist wat rang was.
Ik had gehoorzaamheid aangeleerd gekregen. En ik was... Dat geef
ik toe. Iemand die gerustgesteld wordt door een systeem. Zelfs
wanneer het vreed is, omdat vreedheid tenminste voorspelbaar is. Toen
ik stierf, werd ik netjes op mijn plek gelegd, zoals
men een dossier in een kast schuift. En toen, toen pas,
begon ik te begrijpen wat men eigenlijk deed. Men wilde
onze keuze alsnog corrigeren na de dood. Onze liefde werd
een fout die nog even rechtgezet moest worden. Ah, zij
noemden het een laatste daad. Ik noem het, in mijn
militaire taal, een infiltratie. Ze konden haar niet arresteren, niet terugfluiten,
want ze was al dood. En dat is het geniale
van haar misdaad. Ze gebeurde buiten een jurisdictie. Wat u
ziet als romantiek was sabotage. Twee handen als contrabanden. Een
aanraking die geen administratie kan registreren. Ze hadden ons gescheiden.
Maar ze waren vergeten dat je mensen wel uit elkaar
kunt leggen. Maar dat je niet kunt verhinderen dat ze
toch nog naar elkaar toe willen. U vraagt zich misschien
af of ik boos ben. Ja. Maar niet op haar.
Niet op ons. Ik ben boos op de nette taal.
Op de nette regels. Op de nette muur. Want ik
weet hoe gevaarlijk netjes is. Netjes maakt geweld onzichtbaar. Het
laat mensen knikken terwijl ze iemand breken. En toch. Deze
zaak eindigt niet met een overwinning. Ze hebben ons gescheiden. Ja.
Maar kijk omhoog. Die handen. Dat is het bewijsstuk dat
hen gelijk doorboort.
Speaker 4: Otto wijst mij op iets dat je alleen ziet als
je stopt met denken aan schoonheid. Want dit, dit is techniek.
Dit is ingenieursliefde. Zo'n hand over een muur is geen
spontane romantiek. Nee, dat is een ontwerp. Dat is steenbewerking.
Dat is planning rond hoogte, hoek, zichtlijn. Op de begraafplaats
is de muur de grens. Het monument steekt er bovenuit
en maakt van die grens een brug. Letterlijk met een arm.
Otto zegt dat dit de forensische kern is. Het monument
is gebouwd als een tegenbewijs. Niet tegen de dood, tegen
de administratie. En hij voegt er in zijn droge manier
aan toe dat je hier ook het DNA van negentiende-eeuwse
angst ziet. Angst dat zogenaamde vermenging besmet. En daarom die muur. Vakjes.
Een systeem dat mensen zelfs na hun dood nog van
elkaar wil scheiden
Speaker 2: Soms komen er twee mensen. Hand in hand. Giechelend. Alsof
ze geluk kunnen afhalen bij een muur. Uit de muur.
Soms komt er iemand alleen. Iemand die te vaak kan
niet heeft gehoord. Ze leggen bloemen. Ze maken foto's. Ze
leggen vingers op onze handen. En altijd gebeurt hetzelfde. Hun
adem verandert. Ze voelen dat dit geen mooi verhaal is,
het is een streng verhaal. Het zegt, zelfs je dood
wordt gecontroleerd. En u, u staat hier niet alleen te kijken.
U bent mijn getuige. U ziet dat de misdaad niet
in een kamer gebeurde, maar in een systeem. Mijn liefde
werd nooit officieel verboden, maar... Ze werd behandeld als iets
dat men moest corrigeren. Dat is hoe verboden liefde werkt.
Niemand zegt hardop verboden. Maar alles is zo ingericht dat
je het voelt.
Speaker 4: En dan zegt Otto iets dat ik eigenlijk gemeen vind,
maar ook juist. dat de romantische versie van dit verhaal
vaak vergeet dat een keuze niet alleen liefde was, maar
ook een voortdurende onderhandeling met macht
Speaker 8: Ik liet mijn kinderen het werk doen. Toen ik stierf,
was ik al moe van kiezen. Maar ik bleef kiezen.
Ik vroeg geen wonder. Ik vroeg een hand. En toen
ik er niet meer was om lastig te doen... deden
mijn kinderen het voor mij. Ze legden mij niet naast hem.
Dat mocht niet. Ze legden mij tegenover hem. En ze
lieten steen doen wat mensen niet durfden...
Speaker 4: God wel zegt dat we hier nu sowieso in de
marge komen te zitten in de 10% hallucinatie. De zone
waar objecten soms gaan meezingen omdat de machine, of wij,
dat willen. En ik haat dat ik het zeg, maar
ik hoor het ook. De muur ademt in de ruis.
Otto zou dit meteen afkappen. Hij zou zeggen, Patrick, dit
is projectie. En toch, zelfs projectie vertelt ons iets. Het
vertelt ons dat die muur ons nog altijd raakt
De meeste true crime willen dader met een gezicht. Dit
verhaal geeft je iets vervelenders. Een dader met een systeem,
een muur, een regel, een gemeenschap die zegt, zo hoort
het en zo hoort het niet. En twee mensen die
weigeren om zelfs in de dood te doen wat men
van hen verlangt en verwacht. Otto zegt dat de microfoon
in zulke verhalen het nuttigste is wanneer hij niet probeert
te bewijzen dat spoken bestaan, maar wanneer hij laat horen
hoe een samenleving praat door de stenen heen. En dat
is exact wat we zo net hebben gehoord. Ik denk,
misschien is dat de echte misdaad. Dat we liefde pas
bewonderen wanneer ze onder glas ligt, wanneer ze geen last
meer is. Hier liggen Jacobus en Josephine. Gescheiden en toch
die handen. Nee, geen symbolen. Heerlijke overtredingen. MUZIEK MUZIEK TV
Gelderland 2021