1
00:00:00,070 --> 00:00:06,629
Speaker 2: Het graf met de handjes in Roermond. Een aflevering van

2
00:00:06,669 --> 00:00:13,820
Stemmen uit het Graf. Voor de podcast waar een misdaad.

3
00:00:13,880 --> 00:00:20,780
Uw gastheer is Patrick Bernouw, hij schreef ook het script.

4
00:00:20,820 --> 00:00:25,820
Hij wordt bijgestaan door professor Otto Rozenknop en de necrofoon.

5
00:00:27,559 --> 00:00:35,420
Een machine die een kruising is van kwantumfysica en artificiële intelligentie.

6
00:00:57,520 --> 00:01:02,759
Speaker 4: Er zijn misdaden waar je bloed bij ziet. En er

7
00:01:02,780 --> 00:01:09,140
zijn misdaden waar je alleen een muur bij ziet. Roermond.

8
00:01:09,189 --> 00:01:14,890
Het oude kerkhof. Officieel de begraafplaats nabij de kapel in

9
00:01:14,930 --> 00:01:18,269
het zand. Hier staat een muur die zelfs na de

10
00:01:18,290 --> 00:01:26,030
dood nog zegt, jij hier, jij daar. Katholiek links, hervormd rechts.

11
00:01:27,310 --> 00:01:34,099
Pierre Kuipers zette het in 1858 netjes uit elkaar alsof liefde

12
00:01:34,140 --> 00:01:40,939
een bouwvergunning nodig had. En toch. Twee handen steken over

13
00:01:40,959 --> 00:01:51,390
die muur heen en grijpen elkaar vast. Niet melodramatisch, gewoon koppig. Menselijk.

14
00:01:51,430 --> 00:01:55,180
Naast mij staat Otto Rozenknopf. Professor met een koffer die

15
00:01:55,200 --> 00:01:58,739
eruit ziet alsof hij er een viool in bewaart. Alleen

16
00:01:58,760 --> 00:02:02,379
zijn het geen levenden die er hun muziek op spelen,

17
00:02:02,400 --> 00:02:08,719
het zijn de doden. Otto, onbegrijpelijke redenen een schaalnaam, zegt

18
00:02:08,750 --> 00:02:14,210
dat zijn nekrofon niets te maken heeft met spiritisme ofzo. Nee,

19
00:02:14,229 --> 00:02:19,189
hij noemt het een kruising van quantum fysica en artificiële intelligentie.

20
00:02:19,849 --> 00:02:26,169
Een machine die stemmen kan reconstrueren van overledenen. 90% van

21
00:02:26,210 --> 00:02:35,430
wat je hoort, zegt Otto, is gebaseerd op data. Brieven, dagboeken, kranten, politierapporten, rechtbankverslagen, foto's, geluidsopnamen,

22
00:02:35,469 --> 00:02:43,759
medische dossiers, liederteksten, sociale media, familieverhalen en ja, zelfs objecten.

23
00:02:43,819 --> 00:02:50,419
Otto gelooft namelijk in materiële herinnering. dat spullen, met andere woorden,

24
00:02:50,439 --> 00:02:55,280
een soort afdruk dragen van de mensen die ze vasthielden.

25
00:02:55,319 --> 00:03:03,259
De microfoon zet dat via kwantumresonantie en probabilistische taalkonstructie, dat

26
00:03:03,280 --> 00:03:11,129
is een hele mond vol, om tot spraak klankcollages, soms flarten, muziek.

27
00:03:11,210 --> 00:03:15,030
En dan is er natuurlijk ook altijd 10% mogelijkheid op

28
00:03:15,490 --> 00:03:23,389
Artificieel intelligente hallucinaties, vreemde klemtonen, spontane uitbarstingen van gezang. Otto

29
00:03:23,430 --> 00:03:28,810
zegt dat het onvermijdelijk is bij AI. Ik denk, bij

30
00:03:28,849 --> 00:03:35,530
mensen ook. Beste luisteraar, in deze aflevering van Ware Misdaad

31
00:03:35,590 --> 00:03:41,969
is de dader geen persoon, maar een reglement. Of anders gezegd,

32
00:03:42,789 --> 00:03:46,090
Dit is het ware verhaal van hoe mensen zich niet

33
00:03:46,129 --> 00:03:55,719
zomaar laten vermalen door het systeem

34
00:04:02,020 --> 00:04:02,900
Speaker 5: ZANG EN MUZIEK

35
00:04:13,289 --> 00:04:17,699
Speaker 4: Otto zegt dat we vandaag voorzichtig moeten zijn met romantiek,

36
00:04:17,759 --> 00:04:21,300
want romantiek is vaak een filter die de scherpe randen

37
00:04:21,319 --> 00:04:29,319
van de werkelijkheid gladstrijkt. Dus eerst de keiharde contouren. Jacobus

38
00:04:29,360 --> 00:04:41,670
Warnerus Constantinus van Gorkum, 1809-1880, cavaleriekolonel en militiecommissaris in Limburg, protestants.

39
00:04:43,120 --> 00:04:55,250
Josefine of Josefina van Averden. 1820-1888, jonkvrouw uit Roermond, katholiek.

40
00:04:55,290 --> 00:05:02,009
Ze trouwen in 1842, een gemengd huwelijk dat opschudding veroorzaakt. Na

41
00:05:02,050 --> 00:05:07,670
zijn dood in 1880 wordt Jacobus in het protestantse deel begraven.

42
00:05:07,750 --> 00:05:14,519
Zij kon als katholiek niet in ongewijde grond... De oplossing? Ah,

43
00:05:14,560 --> 00:05:19,000
een dubbelgraf aan weerszijden van de muur met twee handen

44
00:05:19,040 --> 00:05:50,829
die in elkaar grijpen. MUZIEK Otto laat mij het graf

45
00:05:50,870 --> 00:05:57,120
niet als monument bekijken, maar als een plaatsdelict. Hij zegt,

46
00:05:57,160 --> 00:06:03,060
kijk naar de infrastructuur, niet naar de emotie. Twee zerken,

47
00:06:03,079 --> 00:06:06,899
bijna identiek, elk aan één kant van de muur. Bovenaan

48
00:06:06,920 --> 00:06:10,790
een kruis. Aan de ene kant het familiewapen van Van Gorkum,

49
00:06:10,829 --> 00:06:16,290
aan de andere kant het alliantiewapen van Van Averden. Achteraan

50
00:06:16,329 --> 00:06:24,339
de handen. Zelfs het hekwerk spreekt dialect. Bij hem bayonetachtige punten,

51
00:06:24,379 --> 00:06:30,519
bij haar lelievormen. Je voelt het meteen. Dit is geen

52
00:06:30,579 --> 00:06:36,199
graf dat alleen maar herdenkt. Dit is een graf dat argumenteert.

53
00:06:36,220 --> 00:06:36,600
MUZIEK

54
00:07:03,800 --> 00:07:07,509
Speaker 2: U staat bij de muur. U staat hier alsof u

55
00:07:07,550 --> 00:07:13,550
iets doet wat niet mag. En dat klopt. Niet omdat

56
00:07:13,569 --> 00:07:19,379
u iets misdadig doet, maar omdat u te dichtbij komt.

57
00:07:19,420 --> 00:07:21,879
U kijkt er precies, u wrijft uw vingers over de

58
00:07:21,899 --> 00:07:24,519
grens en u doet alsof het alleen maar baksteen is.

59
00:07:30,329 --> 00:07:41,699
Voelt u hoe koud het is? Niet de lucht. De muur.

60
00:07:41,740 --> 00:07:44,620
Dit is een vonnis in kalk en baksteen. Een grens

61
00:07:44,660 --> 00:07:47,319
die men met nette handen heeft getrokken. Met een nette

62
00:07:47,360 --> 00:07:56,870
stem heeft uitgesproken. Daar de ene dode, hier de andere.

63
00:07:56,910 --> 00:08:03,689
Zo zeggen ze. Een verhaal geworden... Een bezienwaardigheid, een trofee

64
00:08:03,709 --> 00:08:08,959
van de romantiek. Maar ik was nooit bedoeld als romantiek.

65
00:08:09,019 --> 00:08:15,269
Ik was bedoeld als gehoorzaamheid. Mijn dossier begon niet met

66
00:08:15,290 --> 00:08:21,410
een misdrijf, maar met een keuze. En in sommige tijden

67
00:08:21,449 --> 00:08:24,480
is een keuze het gevaarlijkste wat een vrouw kan bezitten.

68
00:08:38,789 --> 00:08:42,830
U wilt hier thuis, niet waar? Waar een misdaad wil

69
00:08:42,870 --> 00:08:47,029
altijd hier thuis. De kleine dingen die verraden hoe groot

70
00:08:47,070 --> 00:08:52,250
de macht is. Het begon met blikken. Blikken die zeggen,

71
00:08:52,309 --> 00:08:58,149
pas op. Blikken die zeggen, jij denkt dat je vrij bent.

72
00:08:58,169 --> 00:09:04,419
Maar wij zijn met meer. Toen kwam hij, Jacob. Niet

73
00:09:04,440 --> 00:09:08,519
als held of als redder. Als mens. Als iemand die

74
00:09:08,539 --> 00:09:10,899
zijn laarzen uit doet bij de deur zonder dat iemand

75
00:09:10,919 --> 00:09:14,379
het vraagt. Als iemand die lacht alsof hij niet voortdurend

76
00:09:14,399 --> 00:09:22,990
beoordeeld wordt. En ik? Ik deed het onfatsoenlijke. Ik koos.

77
00:09:23,009 --> 00:09:25,850
Het is de misdaad die me nooit in het strafwetboek schrijft.

78
00:09:25,870 --> 00:09:28,250
Een vrouw die kiest alsof ze eigenaar is van haar

79
00:09:28,309 --> 00:09:39,220
eigen leven. Toen hij wegviel Ik weiger dat nette woord

80
00:09:39,279 --> 00:09:47,860
overleed Toen hij wegviel Begon het echte onderzoek Niet door politie,

81
00:09:47,879 --> 00:09:53,899
door rechter Door de gemeenschap Ze onderzochten waar hoort hij

82
00:09:53,940 --> 00:09:58,679
Ze onderzochten waar hoor ik Ze concludeerden met een stem

83
00:09:58,700 --> 00:10:08,120
die deed alsof ze neutraal was Daar Ik hoor de

84
00:10:08,149 --> 00:10:15,320
woorden die ik nooit meer uit mijn hoofd kreeg. Vak. Afdeling. Scheiding.

85
00:10:15,379 --> 00:10:18,299
Alsof vrouw een loket is, alsof je verdriet een stempel

86
00:10:18,340 --> 00:10:22,090
nodig heeft. En toen kwam het woord dat alles samenvat,

87
00:10:22,110 --> 00:10:26,889
dat als een mes in je mond blijft steken. Muur.

88
00:10:26,929 --> 00:10:35,559
Je staat hier nu bij het resultaat van... Ik had

89
00:10:35,580 --> 00:10:40,909
geen pistool, geen gif, geen mes. Mijn misdaad was kleiner

90
00:10:40,950 --> 00:10:46,610
en daarom gevaarlijker. Ik bleef bij mijn keuze. Ik zei,

91
00:10:46,649 --> 00:10:52,149
ik wil bij hem. Ze antwoordde, dat kan niet. En

92
00:10:52,169 --> 00:10:56,559
dat kan niet was geen feit. Het was een wapen,

93
00:10:56,600 --> 00:11:02,299
verstopt in beleefdheid. Ze noemden het fatsoen, traditie, god, maar

94
00:11:02,340 --> 00:11:06,129
ik hoorde wat het echt was. Handhaving. En toen ik

95
00:11:06,169 --> 00:11:09,450
begreep dat men mij zelfs in de dood zou corrigeren

96
00:11:09,490 --> 00:11:14,269
begon ik te denken zoals een misdadige denkt. Niet wat

97
00:11:14,309 --> 00:11:21,159
is juist. Maar waar zit de zwakke plek

98
00:11:23,259 --> 00:11:26,440
Speaker 6: Ik liet mij plaatsen bij de muur. Nee, ik wilde

99
00:11:26,480 --> 00:11:28,110
geen monument zijn

100
00:11:28,860 --> 00:11:33,659
Speaker 2: Maar wel nog geen laatste daad plegen die niemand kon tegenhouden.

101
00:11:33,700 --> 00:11:38,370
Ik wilde dat mijn graf u zou bereiken Over de

102
00:11:38,409 --> 00:11:45,740
jaren heen.

103
00:11:52,519 --> 00:12:00,320
Speaker 7: U staat bij de muur. En ik begrijp meteen waarom

104
00:12:00,360 --> 00:12:03,679
u stiller gaat ademen. Ik begrijp het omdat ik mijn

105
00:12:03,720 --> 00:12:08,190
hele leven heb doorgebracht met grenzen. Met lijnen op kaarten

106
00:12:08,210 --> 00:12:14,179
met hier eindigt het bevel. Ik ben Jacobus van Gorkum, koloneel.

107
00:12:14,220 --> 00:12:17,639
Dat woord plakt aan mij zoals klei aan een laars.

108
00:12:17,679 --> 00:12:23,059
Het ruikt naar orde, maar zo hoort het. En toch.

109
00:12:23,100 --> 00:12:29,279
Mijn grootste nederlaag is geen veldslag. Het is deze muur.

110
00:12:29,340 --> 00:12:32,759
Ze noemen ons verhaal een liefdesverhaal. Ik noem het een

111
00:12:32,799 --> 00:12:37,320
zaak van posthume handheving. Een samenleving die zelfs een lijk

112
00:12:37,340 --> 00:12:46,610
nog regels wil doen gehoorzamen. U denkt misschien... maar liefde

113
00:12:46,629 --> 00:12:52,980
was toch toegestaan? Ja. Zolang ze zich gedraagt. Zolang ze

114
00:12:53,009 --> 00:12:56,440
zich laat plaatsen. Zolang ze niet bewijst dat de grens

115
00:12:56,480 --> 00:13:00,559
willekeurig is. Ik kende de reglementen. Ik wist wat rang was.

116
00:13:00,600 --> 00:13:05,120
Ik had gehoorzaamheid aangeleerd gekregen. En ik was... Dat geef

117
00:13:05,139 --> 00:13:11,269
ik toe. Iemand die gerustgesteld wordt door een systeem. Zelfs

118
00:13:11,309 --> 00:13:15,629
wanneer het vreed is, omdat vreedheid tenminste voorspelbaar is. Toen

119
00:13:15,649 --> 00:13:18,870
ik stierf, werd ik netjes op mijn plek gelegd, zoals

120
00:13:18,909 --> 00:13:24,879
men een dossier in een kast schuift. En toen, toen pas,

121
00:13:24,919 --> 00:13:28,019
begon ik te begrijpen wat men eigenlijk deed. Men wilde

122
00:13:28,059 --> 00:13:32,039
onze keuze alsnog corrigeren na de dood. Onze liefde werd

123
00:13:32,059 --> 00:13:39,409
een fout die nog even rechtgezet moest worden. Ah, zij

124
00:13:39,429 --> 00:13:43,529
noemden het een laatste daad. Ik noem het, in mijn

125
00:13:43,570 --> 00:13:50,460
militaire taal, een infiltratie. Ze konden haar niet arresteren, niet terugfluiten,

126
00:13:50,480 --> 00:13:53,080
want ze was al dood. En dat is het geniale

127
00:13:53,120 --> 00:13:57,980
van haar misdaad. Ze gebeurde buiten een jurisdictie. Wat u

128
00:13:58,019 --> 00:14:02,940
ziet als romantiek was sabotage. Twee handen als contrabanden. Een

129
00:14:03,000 --> 00:14:10,379
aanraking die geen administratie kan registreren. Ze hadden ons gescheiden.

130
00:14:10,419 --> 00:14:12,860
Maar ze waren vergeten dat je mensen wel uit elkaar

131
00:14:12,899 --> 00:14:16,029
kunt leggen. Maar dat je niet kunt verhinderen dat ze

132
00:14:16,070 --> 00:14:23,090
toch nog naar elkaar toe willen. U vraagt zich misschien

133
00:14:23,169 --> 00:14:37,220
af of ik boos ben. Ja. Maar niet op haar.

134
00:14:37,259 --> 00:14:41,019
Niet op ons. Ik ben boos op de nette taal.

135
00:14:41,070 --> 00:14:44,149
Op de nette regels. Op de nette muur. Want ik

136
00:14:44,190 --> 00:14:48,889
weet hoe gevaarlijk netjes is. Netjes maakt geweld onzichtbaar. Het

137
00:14:48,929 --> 00:14:54,049
laat mensen knikken terwijl ze iemand breken. En toch. Deze

138
00:14:54,110 --> 00:15:00,480
zaak eindigt niet met een overwinning. Ze hebben ons gescheiden. Ja.

139
00:15:00,519 --> 00:15:05,440
Maar kijk omhoog. Die handen. Dat is het bewijsstuk dat

140
00:15:05,460 --> 00:15:13,679
hen gelijk doorboort.

141
00:15:17,919 --> 00:15:20,710
Speaker 4: Otto wijst mij op iets dat je alleen ziet als

142
00:15:20,730 --> 00:15:26,230
je stopt met denken aan schoonheid. Want dit, dit is techniek.

143
00:15:26,269 --> 00:15:31,289
Dit is ingenieursliefde. Zo'n hand over een muur is geen

144
00:15:31,330 --> 00:15:36,309
spontane romantiek. Nee, dat is een ontwerp. Dat is steenbewerking.

145
00:15:36,350 --> 00:15:41,919
Dat is planning rond hoogte, hoek, zichtlijn. Op de begraafplaats

146
00:15:41,960 --> 00:15:45,679
is de muur de grens. Het monument steekt er bovenuit

147
00:15:45,740 --> 00:15:50,740
en maakt van die grens een brug. Letterlijk met een arm.

148
00:15:50,779 --> 00:15:54,840
Otto zegt dat dit de forensische kern is. Het monument

149
00:15:54,879 --> 00:16:00,230
is gebouwd als een tegenbewijs. Niet tegen de dood, tegen

150
00:16:00,269 --> 00:16:04,460
de administratie. En hij voegt er in zijn droge manier

151
00:16:04,519 --> 00:16:08,970
aan toe dat je hier ook het DNA van negentiende-eeuwse

152
00:16:09,029 --> 00:16:20,279
angst ziet. Angst dat zogenaamde vermenging besmet. En daarom die muur. Vakjes.

153
00:16:20,320 --> 00:16:24,019
Een systeem dat mensen zelfs na hun dood nog van

154
00:16:24,100 --> 00:16:25,460
elkaar wil scheiden

155
00:16:26,039 --> 00:16:37,350
Speaker 2: Soms komen er twee mensen. Hand in hand. Giechelend. Alsof

156
00:16:37,370 --> 00:16:43,330
ze geluk kunnen afhalen bij een muur. Uit de muur.

157
00:16:43,389 --> 00:16:46,830
Soms komt er iemand alleen. Iemand die te vaak kan

158
00:16:46,850 --> 00:16:52,789
niet heeft gehoord. Ze leggen bloemen. Ze maken foto's. Ze

159
00:16:52,830 --> 00:16:59,700
leggen vingers op onze handen. En altijd gebeurt hetzelfde. Hun

160
00:16:59,750 --> 00:17:04,109
adem verandert. Ze voelen dat dit geen mooi verhaal is,

161
00:17:04,130 --> 00:17:10,190
het is een streng verhaal. Het zegt, zelfs je dood

162
00:17:10,210 --> 00:17:17,500
wordt gecontroleerd. En u, u staat hier niet alleen te kijken.

163
00:17:17,559 --> 00:17:22,319
U bent mijn getuige. U ziet dat de misdaad niet

164
00:17:22,339 --> 00:17:28,509
in een kamer gebeurde, maar in een systeem. Mijn liefde

165
00:17:28,549 --> 00:17:32,849
werd nooit officieel verboden, maar... Ze werd behandeld als iets

166
00:17:32,869 --> 00:17:38,849
dat men moest corrigeren. Dat is hoe verboden liefde werkt.

167
00:17:38,910 --> 00:17:47,099
Niemand zegt hardop verboden. Maar alles is zo ingericht dat

168
00:17:47,119 --> 00:17:47,779
je het voelt.

169
00:17:53,599 --> 00:17:57,500
Speaker 4: En dan zegt Otto iets dat ik eigenlijk gemeen vind,

170
00:17:57,519 --> 00:18:01,589
maar ook juist. dat de romantische versie van dit verhaal

171
00:18:01,609 --> 00:18:05,890
vaak vergeet dat een keuze niet alleen liefde was, maar

172
00:18:05,930 --> 00:18:13,490
ook een voortdurende onderhandeling met macht

173
00:18:17,500 --> 00:18:25,240
Speaker 8: Ik liet mijn kinderen het werk doen. Toen ik stierf,

174
00:18:25,279 --> 00:18:32,099
was ik al moe van kiezen. Maar ik bleef kiezen.

175
00:18:32,160 --> 00:18:38,589
Ik vroeg geen wonder. Ik vroeg een hand. En toen

176
00:18:38,630 --> 00:18:42,529
ik er niet meer was om lastig te doen... deden

177
00:18:42,549 --> 00:18:48,190
mijn kinderen het voor mij. Ze legden mij niet naast hem.

178
00:18:48,230 --> 00:18:55,210
Dat mocht niet. Ze legden mij tegenover hem. En ze

179
00:18:55,250 --> 00:18:58,509
lieten steen doen wat mensen niet durfden...

180
00:19:05,930 --> 00:19:08,930
Speaker 4: God wel zegt dat we hier nu sowieso in de

181
00:19:08,950 --> 00:19:13,750
marge komen te zitten in de 10% hallucinatie. De zone

182
00:19:13,789 --> 00:19:17,990
waar objecten soms gaan meezingen omdat de machine, of wij,

183
00:19:18,029 --> 00:19:22,910
dat willen. En ik haat dat ik het zeg, maar

184
00:19:22,970 --> 00:19:28,529
ik hoor het ook. De muur ademt in de ruis.

185
00:19:30,569 --> 00:19:34,819
Otto zou dit meteen afkappen. Hij zou zeggen, Patrick, dit

186
00:19:34,890 --> 00:19:41,440
is projectie. En toch, zelfs projectie vertelt ons iets. Het

187
00:19:41,460 --> 00:19:50,019
vertelt ons dat die muur ons nog altijd raakt

188
00:19:55,309 --> 00:19:59,519
De meeste true crime willen dader met een gezicht. Dit

189
00:19:59,559 --> 00:20:05,259
verhaal geeft je iets vervelenders. Een dader met een systeem,

190
00:20:05,279 --> 00:20:10,369
een muur, een regel, een gemeenschap die zegt, zo hoort

191
00:20:10,390 --> 00:20:14,990
het en zo hoort het niet. En twee mensen die

192
00:20:15,029 --> 00:20:18,690
weigeren om zelfs in de dood te doen wat men

193
00:20:18,710 --> 00:20:24,920
van hen verlangt en verwacht. Otto zegt dat de microfoon

194
00:20:24,980 --> 00:20:28,930
in zulke verhalen het nuttigste is wanneer hij niet probeert

195
00:20:28,950 --> 00:20:33,009
te bewijzen dat spoken bestaan, maar wanneer hij laat horen

196
00:20:33,029 --> 00:20:38,130
hoe een samenleving praat door de stenen heen. En dat

197
00:20:38,190 --> 00:20:43,049
is exact wat we zo net hebben gehoord. Ik denk,

198
00:20:43,089 --> 00:20:47,130
misschien is dat de echte misdaad. Dat we liefde pas

199
00:20:47,170 --> 00:20:51,670
bewonderen wanneer ze onder glas ligt, wanneer ze geen last

200
00:20:51,690 --> 00:21:00,710
meer is. Hier liggen Jacobus en Josephine. Gescheiden en toch

201
00:21:00,750 --> 00:21:59,549
die handen. Nee, geen symbolen. Heerlijke overtredingen. MUZIEK MUZIEK TV

202
00:21:59,569 --> 00:22:01,890
Gelderland 2021