Speaker 2: U luistert naar De Duivelseilanden. Een luisterboek geschreven en verteld
door Patrick Bernouw in een sounddesign van Antoine Derksen. Het
verhaal van De Duivelseilanden, gebaseerd op de memoires van Eugène
de Grave, is nu ook verschenen in boekvorm. Als paperback
en als e-boek. Alle informatie in de show notes
Speaker 3: Hoofdstuk 11. De opstand van de anarchisten. Je
Speaker 4: huivert. Je denkt dat het onmogelijk is
Wacht, er is nog erger. Want op een paar mijlen
van Cayenne bevond zich de houtwerf Orapu. Aan de oever
van een rivier of een kreek hakten we al het
hout weg en zetten we een paar hutten neer voor
de banjaars en hun bewakers. Dan begonnen we een steeds
groter gat in het woud te maken. Wie de wouden
van Guyana niet heeft gezien, kan er zich geen idee
van vormen hoe ondoordringbaar ze zijn. Met de machete of
de bijl in de hand duurt het soms weken om
een kilometer dieper het woud in te raken. Je loopt
voortdurend in de modder, soms komt die tot aan je middel.
En het stortregent er vrijwel onafgebroken. We diepten het gat
steeds verder uit. De stammen van de bomen kapten we
in blokken. Van de dunnere stammen maakten we rolhout dat
we dwars over de weg op de modder legden en
waarop we de dikkere stammen konden voortschuiven. Van de kleinere
bomen maakten we brandhout. Lag er een trekpad klaar en
konden we een flink aantal boomstammen afvoeren, dan werd een
boomstuk op de rollen geplaatst waarvan één uiteinde tot een
punt was gezaagd. Daaraan maakten we een sterk touw vast
met trekriemen. We bevestigden hier een harnas van zeildoek aan,
kropen in het harnas en trokken. Aan beide kanten van
de boomstam stond een man met een spaak die het
puntige uiteinde moest optillen als het tegen een houten rol botste.
Struiken waren tot zo dicht mogelijk tegen de grond afgesnoeid
met een machete, maar dat was alleen mogelijk als je
het schuin deed, zoals het mondstuk van een fluitje. Het
betekende dat er tussen de boomrollen tot een punt gesneden
stukken struik achterbleven. Die noemden we haken en ogen. Gleed
een man uit wanneer hij tijdens het slepen van een
stam over de rollen liep, dan kon hij gespitst of
ernstig gewond raken, als hij al niet verpletterd werd door
de boomstam die hij voortsleepte. Medische hulp was er doorgaans niet.
De dokter kwam met zeer lange tussenpozen langs, soms duurde
het zelfs maanden. Raakte een man ernstig gewond, dan was
het aan de ploegbaas om hem naar de ziekenboeg te
sturen of ter plekke te laten creperen. Rondom het corvée
stonden voormannen, meestal Arabieren, die tegen ons schreeuwden en ons
sloegen met hun stokken als het niet zo vlot liep
als zij dat wilden. Anderen waren dan weer gewapend met
revolvers en geweren, omdat wij niet in opstand zouden komen.
We deden dat werk geheel naakt, afgezien van een oude
broek waarvan de pijpen tot boven de knie waren afgescheurd
en een oude strogoed zonder randen. Dit is wat er
gebeurde met Arnaud, een zwak man met een sterke wil.
Op een dag weigerde hij aan het werk te gaan.
Hij sloeg zijn armen over de borst en zei, ik
heb er genoeg van, schiet mij maar dood, ik werk
niet meer. Bonini, een van de meest beruchte bewakers van
de houtwerf, keek hem verrast aan. Hij had zijn kinderen
meegebracht naar de werf en een van hen riep uit,
oh papa, kijk die bagnaard nu, sla hem verrot! Bonini
maakte de met loden bolletjes verzwaarde zweep los die hij
in zijn riem droeg en hief de arm op om
Arnaud te slaan. Maar deze sprong naar het ventje toe
en greep hem bij de voeten. Terwijl de jongen worstelde
om zich te bevrijden, trok Bonini zijn revolver. Laat het kindloos! Nee,
gilde Arnaud, terwijl hij de jongen meetrok naar een boom.
Schiet maar, schiet. Of je mij nu of je kind raakt,
ik zal nog de tijd en de kracht hebben om
de kop van dit ongedierte tegen deze boom te verpletteren.
Je denkt dat je iedereen kunt raken met dat revolvertje?
Je denkt dat je iedereen bang kunt maken? Wel, ik
ben niet bang meer. En jij, lafhart die je bent,
jij staat er beven op je benen, ik zie het wel.
Kom aan, schiet maar, vuile korsikaan, schiet maar. Arnaud, alsjeblieft,
laat het kind los. Ik zal je niets doen, ik
zweer het je. Dacht je nu echt dat ik je geloof, leugenaar?
Arnaud riep er een andere bewaker bij, een Fransman, van
wie ik me de naam niet meer herinner. Meneer, u
bent er getuige van dat ik het kind van deze
bruut kan vermoorden. Geef mij uw woord dat mij geen
haar meer zal gekrenkt worden door deze Corsicaan. Mijn woord, Arnaud,
zei de Fransman. Arnaud liet het kind los... spreidde zijn
armen uit en zei tegen Bonini, dood me nu maar.
Ik zal gelukkig sterven, nu ik je bang heb kunnen maken.
Maar Bonini schaamde zich blijkbaar. Hij heeft hem niet vermoord.
Hij stuurde Arnaud met de eerste stoomboot uit Cayenne naar
de gevangenis. Het kwam voor ons als een complete verrassing
dat hij Arnaud niet vermoordde, want kort daarvoor was er
een incident geweest dat ieder ander dan Arnaud wel twee
keer zou hebben doen nadenken voordat hij de tiran durfde trotseren.
Een man, ik weet niet meer wat zijn misdaad was,
werd door de moordenaar naar een bepaalde plek gebracht.'' Gaaf
hier nu maar je graf,'' zei hij.'' Maak het twee
meter lang en één meter diep.'' De man kon zijn
oren niet geloven. Waarschijnlijk dacht hij dat de Corsicaan een
grapje maakte. Toen trok Bonini zijn revolver en begon hij
toch maar te graven. Prima, zei de Corsicaan toen. Zo
is het wel genoeg. Ga op je knieën zitten. De
ongelukkige begon nu te geloven dat Bonini het meende. Hij
wierp zich op zijn knieën en smeekte hem zijn leven
te sparen. Hij had een vrouw en kinderen die hij
ooit nog hoopte terug te zien. Bonini liet hem niet
eens uitspreken. Hij schoot zijn revolver leeg in het lichaam
van de manjaar en zonder er zeker van te zijn
dat hij dood was, duwde hij hem met zijn voet
in de put. Gooi er maar aarde over, riep hij
ons toe. Er zijn er die zeggen dat het niet
waar is, dat ik lieg. Misschien klagen ze mij nog aan,
het maakt mij niet uit. Ze kunnen doen wat ze willen,
ik moet de waarheid vertellen. De mensen zullen weten wat
er aan de hand is geweest op de Duivelse eilanden.
De misdaden in Guyana zijn te lang verborgen gehouden. Dit
is niet de eerste keer dat iemand de vreedheden aan
de kaak stelt en dat de goegemeente het niet wil geloven,
want ja, dit zijn de getuigenissen van veroordeelden die een
straf uitzitten, van ontsnapte gevangenen. Mij hebben ze vrijgelaten. Ik
heb nooit iemand zo gehaat dat ik kwaad over hem sprak.
Bonini heeft mij persoonlijk niets aangedaan. Als ik zijn misdaden
aan de kaak stel, is dat uit liefde voor gerechtigheid
en omdat ik elke vorm van geweld laat staan marteling
vooraf schuw. De meeste feiten die ik hier aan het
publiek onthul zijn al bekend bij de Franse minister van Koloniën.
En wat is er gedaan om de bloedorstige vreedheden van
deze Corsicaanse moordenaars te bestraffen? Niets. Of bijna niets. Bonini
werd met één graad gedegradeerd, kreeg zes maanden later zijn
strepen terug en toen ik Guiana verliet, was hij kampleider
in Pariacabo. Deze Bonini sloot ooit een man op in
een blokhut, ijzers aan de beide voeten. Voedsel werd buiten
zijn bereik neergelegd. Aanvankelijk speelde Bonini alleen maar met hem,
als een kat met een muis. Vroeg de man iets
te eten, dan kreeg hij water. Vroeg hij iets te drinken,
dan gooiden ze hem een korstbrood toe. Tot Bonini hem
uiteindelijk liet verhongeren. Een andere ongelukkige was gevlucht en werd teruggevonden,
stervend van de honger. Hij kreeg een pak slaag met
een stok en zweepslagen waaronder een ezel zou zijn bezweken.
Daarna werd hij opgesloten in een blokhut en nog enkele
dagen zonder eten gezet. Hij moest boomstammen slepen en maar
kon de anderen niet volgen en liep voortdurend het risico
verpletterd te worden. De haken en ogen zorgden ervoor dat
hij niet meer kon lopen. De wonden van de stok
en de zweep en die van de haken en ogen ontstoken.
Hij begon te rotten over zijn hele lijf. De wormen
aten hem op. Toen nam Bonini hem mee het wat
en een uur later keerde zijn beul terug. Hij heeft
zich verhangen, zei hij. Ga zijn lijk maar losmaken. Hij
had zich verhangen, met de handen op de rug gebonden.
De vrouw van de Corsicaan Defondini liep een zonnesteek op,
terwijl ze de was ophing. Ze stierf en vanaf dat
ogenblik scheen hij zich voor haar dood te willen wreken
op iedere bagnaar die hem voor de voeten liep. Meer
dan eens schoot hij zomaar wat met zijn revolver in
het rond, gelukkig zonder iemand te doden. Uit voorzorg stuurde
men hem naar Cayenne, Maar dat maakte zijn woede er
niet minder op. Bij de kade, midden op straat, haalde
een veroordeelde het afval op. Hij rookte een sigaret. Weggooien,
beval De Fondini. De man haalde de sigaret van tussen
zijn lippen, liet het brandend eindje op de grond vallen
en stopte de tabak in zijn mond om erop te kouwen.
De Fondini trok koeltjes zijn revolver en schoot de man neer.
In het volle zicht van wel vijftig vrije mensen. En
wat hebben ze met deze brut gedaan? Niets. Een Italiaan
die zijn straf bijna had uitgezeten en wat geld had gespaard,
bezat enkele kippen. Binnen een drietal dagen zou hij vrijgelaten worden.
Een bewaker wilde zijn kippen kopen. De Italiaan weigerde en
werd afgemaakt met revolverschoten. Deze bewaker, zijn naam is Gael,
werd voor de rechtbank gedaagd en vrijgesproken. Een man die
als taak had een schip te lossen, kreeg van een
bewaker een trap en viel in het water. De stroming
voerde hem naar de open zee en daarmee was alles gezegd.
De directeur schreef een rapport. De man was verdwenen. Vermist
of ontsnapt? Wie zou het zeggen? Moet ik u nog
meer vertellen? Over Marquis, de evenknie van Bonini? Over de
bewaker die terreur... werd genoemd, over wat in het kam
des doods is gebeurd. Nee, zeker? Heb ik al genoeg
gruweldaden opgestompt om de jury een klein beetje te doen
aarzelen als ze haar oordeel uitspreekt? Om een rechter te
doen beseffen waar hij een man werkelijk naartoe stuurt? En
dat is niet een oord waar hij zich alleen maar
goed hoeft te gedragen om relatief gelukkig te zijn. Als
je een tijdje blijk hebt gegeven van goed gedrag, vertellen
ze je, kun je daar een stuk land krijgen. In
feite zijn jullie dan al vrij en kunnen jullie in
de strafkolonie een goede positie bekopen. Op een zeker ogenblik
brak op de Salvation Island de zalige eilanden, zo heten
deze duivelseilanden officieel, een opstand der anarchisten uit. Hierover is
veel ophef geweest in de kranten. Soms leken die artikels
wel een rapport van de bewakers. Daarom geef ik hier
de feiten weer zoals ze zich hebben voorgedaan. Vijftig ooggetuigen
hebben ze mij verteld. Allen hadden ze een verschillende opvoeding
genoten en ze hielden er ook andere politieke opvattingen op na.
Ik heb ze nooit kunnen betrappen op een tegenstrijdigheid. Het
begon met een anarchist die luisterde naar de naam Briens
en die nog een stuk brood zat te eten toen
zijn ploeg aan het werk moest gaan. Weghouden, snauwde een
bewaker hem toe. Daarvoor is brood te kostbaar, antwoordde Briens
en hij stopte de gomp in zijn zak. De bewaker
gaf hem een klap. Ik ben niet het soort man
dat klappen incasseert zonder terug te vechten, zei Briens, waarop
hij een tweede klap in het gezicht kreeg en meteen,
op zijn beurt, uithaalde naar de bewaker en hem goed
raakte ook, recht op de neus. Onmiddellijk werd Briens uit
de rij gehaald en omringd door bewakers, de revolver in
de hand. Er ontstond een korte discussie over wie hem
naar de gevangenis zou brengen. Die eer viel ene boebie
de beurt. Hij liet Briens voorop lopen en begon hem
te beledigen. Briens draaide zich om. Boeby schoot hem in
de borst. Briens pakte zijn arm vast om te voorkomen
dat Boeby een tweede keer zou schieten en terwijl ze
zo aan het worstelen waren, arriveerde een andere bewaker, Mosca.
Hij duwde Boeby opzij en schoot Briens in de maag.
Briens viel op de grond. Hij was een uitstekende kerel,
ik kende hem goed. Anarchist of niet, hij werd door
iedereen gewaardeerd. Bijna zijn hele ploeg, waaronder zich ook nogal
wat anarchisten bevonden, was getuige geweest van het tafereel. Zij
zworen hun gezel te wreken en in opstand te komen.
Ze maakten in het geheim messen en zochten contact met
de anarchisten op het Il Royale, zodat zij tegelijkertijd zouden rebelleren.
Maar dit alles kostte natuurlijk de nodige tijd. Onder de
anarchisten van Saint-Joseph bevond zich een man genaamd Guerrier. Hij
vond dat zijn kameraden een pad bewandelden dat alleen naar
hun ondergang kon leiden en probeerde hen op andere gedachten
te brengen. Toen dat niet lukte, beging hij een pekelzonde
die hem slechts zestig dagen gevangenisstraf opleverde, genoeg om de
opstand niet mee te hoeven maken. De anarchisten waren nog
niet rond met hun voorbereidingen toen het bekend werd dat
Mosca de volgende dag naar Cayenne zou vertrekken. Ze lieten
het idee van een grote opstand liever varen dan de
moordenaar van hun kameraad Priëns te laten ontsnappen. Die avond
zou Mosca nog een laatste ronde doen. Toen hij een
hut binnenkwam, voorafgegaan door de zwarte voorman Boubou, die een
lantaarn droeg, gaf een anarchist hem een Wel gemikte trap.
Boubou en Mosca probeerden te vluchten, maar de anarchisten snelden
toe met hun messen. Een andere bewaker, Kretalas, was voor
de deur van de hut blijven staan en schoot zijn
revolver leeg voor hij de benen nam. De anarchisten stortten
zich op de twee bewakers. Kretalas werd de keel overgesneden
en Mosca werd wel 32 keer gestoken. Bobo rende ondertussen met
de sleutels naar de kazerne. Daar hadden ze de schoten
wel gehoord, maar geen enkele Corsicaan durfde te gaan kijken
wat er aan de hand was. Slechts één enkele Franse opzichter, daar,
trok naar het kamp. De anarchisten hadden geprobeerd de deuren
van de andere hutten te openen, maar waren daar niet
in geslaagd. Eén van hen, Simon, had de revolver van
Mosca genomen en was op zoek naar een breekijzer om
de hutten te openen toen daar aankwam. Simon vuurde twee
schoten af die niemand troffen. Daar deed de deur van
de hut op slot en ging andere bewakers halen. Toen
ze hoorden dat er maar vijf of zes mannen waren
die over slechts één vuurwapen konden beschikken, waarvan al twee
kogels waren afgeschoten, trokken ze gewapend met geweren en revolvers
naar het kamp. Er waren signalen naar het Ile Royale
gestuurd van waar onmiddellijk mariniers werden uitgezonden. In elke sloep
was een grote hoeveelheid wijn geladen, de soldaten mochten drinken
zoveel ze wilden. Wat betekende dat ze bij aankomst in
Saint-Joseph bijna allemaal dronken waren. Toen begon de klopjacht. De
rebellen hadden zich over het eiland verspreid. Ze werden de
een na de ander afgemaakt. Simon was in een boom geklommen.
De soldaten zagen hem en schoten hem eruit. Omdat zijn
lichaam aan een tak bleef hangen, schoten de soldaten tot
de tak brak en het lijk doorzeeft met kogels voor
hun voeten viel. Liotier en een andere anarchist sneuvelden terwijl
ze elkaar de hand reikten en riepen Lang leven de anarchie!
Bij het kamp aangekomen vierden de soldaten een salvo af
door de traliedeur van de achtste hut omdat er bloed
aan de tralies zat. Ze verwonden een Italiaan, Mattei genaamd,
die geen anarchist was en niets met de opstand te
maken had. Terwijl hij midden in de hut stond, zei
hij tegen hen... Jullie schieten zomaar op weerloze mensen. Wil
je een man zien sterven? Kijk dan maar goed. En
hij nam zijn mes, sneed zijn buik open, rukte met
de handen zijn ingewanden eruit en riep... Hoe zoet is
het om te sterven. De volgende ochtend... werden alle hutten geëvacueerd.
Alle mannen moesten geheel naakt en zonder hoed onder de
volle zon gaan staan, de armen boven het hoofd. Het
was een wonder dat niemand omkwam door een zonnesteek. De
hutten en alle bezittingen werden zorgvuldig doorzocht op wapens of
om een bloedvlek te ontdekken. Alle verdachte mannen werden in
cellen gestopt. Een man kon zijn armen niet meer in
de lucht houden, liet ze zakken en werd prompt neergeschoten
door een soldaat. Een andere ongelukkige verloor zijn oorlel door
een kogel om diezelfde reden. De korporaal berispte de schutter
om zijn onhandigheid. Een bewaker nam de gewonde mee en
schoot hem door het hoofd. In totaal twaalf dodelijke slachtoffers
vielen daar. Hun lijken werden vermengd met bayonetten. Van een
man was de schedel weggeschoten. Een verpleger die de lijken
naar de kade moest dragen, had de schedelpan weer op
het hoofd gezet en vastgebonden met een strooklinnen. Bij de
kade begon een bewaker het lijk te schoppen. De hersenen
werden tot pap vermalen en vermengd met aarde. De lijken
werden in een bot gestapeld en honderd meter verderop voor
de haaien gegooid. Mannen, vrouwen en kinderen kwamen het schouwspel
bekijken en toen de haaien zich op de lichamen stortten,
klapten de vrouwen in hun handen en riepen ze bravo, bravo.
MUZIEK Als epiloog van de opstand werden in Cayenne verschijdende
mannen berecht. Twee werden ter dood veroordeeld. De eerste stierf
voordat de gratiecommissie over zijn definitief lot had beslist. De
andere was Gerier, die niets had gedaan, en tijdens de
ongeregeldheden in de cel had gezeten. Zijn doodstraf werd omgezet
in een veel verschrikkelijker gevangenisstraf van vijf jaar eenzame opsluiting.
Iets meer dan een jaar later stierf hij volslagen krankzinnig geworden.
Als de andere mannen die in strafstallen waren opgesloten niet
gek werden, Stierven ze aan scheurbuik of pleegden ze zelfmoord
bij de eerste gelegenheid die ze kregen? Er werden steeds
strengere voorzorgsmaatregelen getroffen opdat dit niet meer zou gebeuren, want
de mannen moesten eerst zo lang mogelijk lijden voordat ze
vergund werd te sterven. De guillotine kreeg daar geen tijd
om te roesten. De beul van het Il Royale had
zijn handen meer dan vol. Hij was een voormalig worstelaar,
in Lyon ter dood veroordeeld voor de moord op twee Italianen,
waarna zijn straf was omgezet in levenslange dwangarbeid. Hij was
zo sterk als een stier en zo laf als een konijn.
Aanvankelijk werd hij in de Smidse geplaatst, maar toen de
functie van beulsknecht vrij kwam, had hij voor dit postje gesolliciteerd.
De assistent van de beul kreeg tien frank van de
honderd die per hoofd aan de beul werd uitbetaald. Toen
hij de kneepjes van het vak kende, vond hij het
hoog tijd geworden om de plaats van zijn baas in
te nemen. Op een dag draaide hij de moeren van
de staanders aan de onderkant van de weduwe tevast aan,
zodat de valbijl niet diep genoeg kon vallen en de
nek van de veroordeelde slechts voor de helft werd afgesneden.
De ongelukkige huilde verschrikkelijk. De beul zag zich gedwongen het
hoofd van de man af te snijden met een groot
mes dat hij voor dergelijke gelegenheden bij zich droeg. Na
dit incident werd hij gedegradeerd en kreeg de assistent zijn baan.
De nieuwe beul was compleet stomzinnig, maar wat hield hij
van zijn werk? Probeerde iemand een gesprek met hem te voeren,
dan duurde het nooit lang voor hij over zijn machine
begon te tateren. En het moet gezegd, hij kende zijn vak.
Geen enkele executie liep slecht af. Niet één veroordeelde hoefde
langer dan noodzakelijk te lijden. Executies werden uitgevoerd op de
binnenplaats van de gevangenis. Zo kon de veroordeelde goed horen
hoe de guillotine werd aangesleept en in gereedheid gebracht. Bij
de terechtstelling dienden alle gevangenen zich op de binnenplaats te verzamelen.
Ik werd ooit gestraft met dertig dagen cel omdat ik
weigerde getuige te zijn van een legale moord. Soldaten en
bewakers stelden zich op bij de ingang van de binnenplaats.
Een commandant, een griffier en enkele burgers van Cayenne begaven
zich naar de cel van de veroordeelde waar de griffier
het vonnis voor las. De brave zusters van de ziekenboeg
maakten altijd een heerlijk ontbijt voor de veroordeelde en kregen
er ook een goed glas wijn of liqueur bij en
een sigaar of een sigaret. Zodra de veroordeelde zijn galgenmaal
had verorberd, greep de beul hem vast en boeide hem
aan handen en voeten. Daarna liepen ze samen naar de weduwe.
Zodra de veroordeelde verscheen, richtte de commandant zich tot de
andere gevangenen. Knielen! En tot de soldaten. Richten! De veroordeelde
werd vastgegespt op de wip. De commandant hief zijn sabel Tromgeroffel,
de beul drukte op een knop en door de trommen
heen hoorden we het misselijk makende doffe geluid van een
heiblok dat neerkomt op een paal. Weer een man minder.
Gerechtigheid is geschiet. Het eerste was ongetwijfeld zo, maar het tweede...
De soldaten trokken zich terug, de gevangenen werden naar hun
hutten gebracht en gingen onmiddellijk weer aan het werk. Ter
dood veroordeelden lopen moedig hun einde tegemoet. Uitzonderingen zijn zeer zeldzaam.
Een van de weinigen was een voormalig beulsknecht die naar
de weduwe gedragen moest worden. Gevangenen moeten bij een executie
aanwezig zijn om hen bang te maken, maar het tegenovergestelde
effect werd bereikt. Bijna altijd zagen ze een man met
een stevige tred de dood tegemoet lopen. alsof hij op
weg was naar zijn verlossing. De dood bleek vaak allerminst
een moeilijke en pijnlijke zaak te zijn. Ik wil hier
graag enkele voorbeelden geven. Er zou een dubbele executie plaatsvinden
van twee Chinezen. Toen ze de eerste uitlegden dat zijn
hoofd zou afgehakt worden, beledigde hij de bevelhebber in zijn
onverstaanbaar brabbeltaaltje. Na zijn onthoofding gooiden we een emmer water
over de wip lang, terwijl de tweede Chinees naar de
guillotine werd geleid. Hij bleef voor de weduwe staan, bekeek
haar aandachtig. Hij had heel kleine handen en slaagde erin
ze uit de boeien te wringen die ze achter op
zijn rug hielden. In een oogwenk was hij de guillotine
opgeklommen en nam hij plaats bovenop het mes. Het duurde
enkele minuten om hem uit te leggen dat het niet
daarboven was dat het gebeurde. Ze vroegen hem naar beneden
te komen, zodat ze hem konden laten zien waar het
dan wel te doen was. Geen man op de binnenplaats
die niet lachte, tot hij huilde. Een jonge kerel die
had gevaren voordat hij naar de strafkolonie kwam, werd er
dood veroordeeld omdat hij een voorman per ongeluk had geschramd
met een botmes. De verwonding was zo ernstig dat de
voorman niet eens naar de ziekenboeg was geweest. Toen Kleine Zeeman,
zoals de veroordeelde werd genoemd, op de wiplank werd gelegd,
deed hij alsof hij de leiding had over een schip
dat de haven binnenvoer. Naar stuurboord en voor anker, riep hij.
De beul raakte de knop aan en de weduwe ging
voor anker. Nog een ander werd veroordeeld omdat hij een
bewaker had gedood. Hij wist drommels goed dat als je
in je laatste ogenblikken nog iemand wilde beledigen, je stem
verloren zou gaan in het tromgeroffel. Dus speelde hij de
tot inkeer gekomen boef die enorm veel spijt leek te
hebben van wat hij had gedaan. De heren om hem
heen waren tot tranen toegeroerd door zijn berouw. Toen ze
hem op de wip wilden leggen, vroeg hij aan de
commandant de toestemming om een paar stichtende woorden te richten
tot zijn kameraden. Verzoek toegestaan, knikte de commandant. Beste vrienden,
richtte hij zich daarna tot ons, binnen enkele ogenblikken zal
ik geleefd hebben. Denk goed na over wat ik jullie
nu ga vertellen. Denk goed na over wat je straks
zult zien en over wat je nu te zien krijgt.
Merken jullie hoe rustig ik ben? Sterven is niets. Als
een bewaker je slaat, sla dan terug. Dood ze. Dood
ze allemaal als je kunt. De lafaard. Dood ze allemaal
en vergeet geen enkele. De commandant kon zijn oren niet geloven.
Hij bleef even als aan de grond genageld staan... voordat
hij het teken kon geven om de trom te roeren.
Toen de plank kantelde, riep de veroorwilde nog steeds... Dood
ze allemaal, de lafaards! Executies kwamen veelvuldig voor op de duivelseilanden.
In 1898 was er een maand met niet minder dan twaalf terechtstellingen.
Vaak waren wij getuigen van een soort tragie-comedie, soms van
een ware tragedie. Dan lieten ze je diep bedroefd achter
en nog wat meer verbitterd. Waarom zouden wij ons goed
gedragen als je hoofd toch voor een niemendal of geheel
onterecht in de mand van de weduwe kon belanden? Een
Italiaan vocht in Cayenne met een Arabier om een straatjongen.
Een Belg, Jean Mouguin, kwam tussen beiden en stuurde ze
allebei naar hun hut. De Italiaan sprak met de jongen
af om de Arabier in de val te lokken en
vermoordde hem met een mes. Hij werd gearresteerd, samen met
de jongen en Mouguin in een cel gestopt en samen
met hen ook ter dood veroordeeld. Nochtans bekenden de Italiaan
en de jongen dat zij schuldig waren aan de moord
en dat Jean Mouguin er niets mee te maken had.
Mouguin was een goedhartig man door iedereen gerespecteerd. De Italiaan
richtte zich uitdrukkelijk tot de gevangenisdirecteur om hem vrij te
pleiten en alsnog zijn leven te redden. En wat was
het resultaat? De doodstraf van de jongen werd omgezet in
vijf jaar strafcel en de Italianen en de Belgen maakten
kennis met de weduwe.